مریم حسین‌زاده هنزایی، توانانیوز – بانک بریکس یا  بانک توسعه نوین (New Development Bank – NDB)  یک نهاد مالی چندجانبه است که توسط کشورهای عضو بریکس با هدف تأمین منابع مالی برای پروژه‌های زیرساختی و توسعه پایدار در کشورهای در حال توسعه تأسیس شده است. این بانک به عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای همکاری‌های کشورهای بریکس محسوب می‌شود.

بریکس در حال حاضر ۱۱ کشور عضو دارد: برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، اندونزی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی.

۲. اجلاس امروز بریکس

بر اساس گزارش‌ها،  مرحله دوم نشست‌های بریکس از ۱۲ و ۱۳ اوت (۲۱ و ۲۲ مرداد) آغاز شده که در آن وزرای دارایی و مقامات ارشد اقتصادی کشورهای عضو از جمله ایران حضور دارند.

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران* برای شرکت در این اجلاس به هندوستان سفر کرده است. وی اجلاس بریکس را «مهم‌ترین فرصت برای دیدار با مقامات کشورهای عضو» دانسته که ایران بیشترین تبادلات و تعاملات پولی و بانکی را با آنها دارد.

شایان ذکر است که  اجلاس اصلی سران بریکس نیز قرار است در  ۱۲ و ۱۳ سپتامبر (۲۱ و ۲۲ شهریور) در دهلی نو  برگزار شود.

۳. عضویت ایران در بانک بریکس

طبق اعلام رسمی رئیس کل بانک مرکزی ایران، عضویت ایران در بانک توسعه نوین بریکس در آینده بسیار نزدیک نهایی خواهد شد**.

نکات کلیدی درباره عضویت ایران:

*درخواست عضویت ایران** قبلاً ارائه شده و مراحل فنی آن در حال پیگیری است

– ایران همکاری‌های خود را در حوزه‌های  پولی، بانکی، اقتصاد دیجیتال و مالی** با کشورهای عضو بریکس آغاز کرده است

– ایران پیش‌تر در ژانویه ۲۰۲۴ به‌عنوان عضو کامل بریکس پذیرفته شده بود و اکنون به دنبال عضویت در نهاد مالی آن یعنی بانک توسعه نوین است

بر اساس برخی گزارش‌ها، تا سال ۲۰۲۶ اعضای بانک توسعه نوین شامل ۱۰ کشور است که ایران نیز یکی از آنها محسوب می‌شود.

۴. آیا بانک بریکس به هدف تبادل با پول‌های ملی می‌رسد؟

موضع ایران و دیدگاه مثبت

همتی به صراحت اعلام کرده است: **«ما معتقدیم کشورهای عضو بریکس می‌توانند با پول‌های ملی خود با یکدیگر تبادلات تجاری داشته باشند»

همکاری‌های پولی دوجانبه و سه‌جانبه ایران با کشورهای عضو در حال پیگیری و آزمایش است، از جمله:

– ایران و روسیه

– ایران و چین

– ایران و هند

– ایران، روسیه و هند

همچنین امکان برقراری ارتباط بانکی خارجی ایران حتی بدون سوئیفت  از طریق این بانک مطرح شده است.

الش‌ها و موانع موجود

با وجود خوش‌بینی ایران، دستیابی به این هدف با چالش‌های جدی روبروست:

مخالفت هند با ارز واحد بریکس

هند به عنوان رئیس دوره‌ای بریکس، به صراحت اعلام کرده که **از ایجاد یک ارز مشترک بریکس حمایت نمی‌کند** و به جای آن بر تسویه حساب‌های دوجانبه با پول‌های ملی تأکید دارد.

۲. **اختلاف‌نظر میان اعضا**: در حالی که روسیه و چین خواهان کاهش وابستگی به دلار آمریکا و ایجاد ارز جایگزین هستند، هند رویکرد محافظه‌کارانه‌تری دارد و معتقد است کشورها با ساختارهای اقتصادی متنوع باید کنترل مستقلی بر سیستم مالی خود داشته باشند.

تنش‌های سیاسی، : نشست‌های بریکس اخیراً با اختلافات عمیق بر سر مسائل سیاسی از جمله جنگ ایران و آمریکا همراه بوده و حتی برخی نشست‌ها بدون بیانیه مشترک به پایان رسیده است.

چشم‌انداز

با وجود این موانع، **روند دلارزدایی** در میان کشورهای بریکس در حال شتاب گرفتن است. بیش از ۸۰ کشور به دنبال کاهش وابستگی به دلار آمریکا هستند و کشورها در حال توسعه سیستم‌های پرداخت سریع و اتصال ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی (CBDC) برای تسهیل تجارت فرامرزی هستند. چین با بیش از ۵۰ کشور قراردادهای مبادله ارزی امضا کرده و هند نیز حساب‌های تسویه روپیه با بیش از ۲۰ کشور ایجاد کرده است.

جمع بندی

عضویت ایران در بانک بریکس در آستانه نهایی‌سازی است و این رویداد می‌تواند فرصت‌های مهمی برای گسترش همکاری‌های پولی و بانکی ایران با کشورهای عضو فراهم آورد. با این حال، **دستیابی کامل به هدف تبادل تجاری با پول‌های ملی** نیازمند **وفاق و هماهنگی بیشتر میان تمام اعضا** است و با توجه به مخالفت هند با ارز مشترک و اختلاف‌نظرهای موجود، این مسیر همچنان با چالش‌هایی روبروست. با این وجود، روند کلی حرکت به سمت کاهش وابستگی به دلار و افزایش استفاده از پول‌های ملی در حال شتاب گرفتن است و بانک بریکس می‌تواند بستر مناسبی برای این تحول باشد.