مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه (۷ ژوئیه ۲۰۲۶) در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا، در دیدار با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، بار دیگر اعلام کرد که گرینلند باید توسط آمریکا اداره شود، نه دانمارک.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با طرح ادعای حاکمیت بر گرینلند و تهدید به خروج کامل نظامیان از اروپا، تازهترین و تندترین گام را در کارزار دیپلماتیک خود برای تسلط بر این جزیره استراتژیک در قطب شمال برداشته است. او در دیدار با رجب طیب اردوغان در حاشیه نشست ناتو، با تکیه بر اهمیت ژئوپلیتیک گرینلند و حضور کشتیهای روسی و چینی در آبهای آن، تصریح کرد که این سرزمین باید «تحت اداره آمریکا» درآید و اروپاییها بهتر است «مراقب باشند». بااینحال، نخستوزیر دانمارک قاطعانه پاسخ داده که «گرینلند برای فروش نیست» و مردم این جزیره تنها مرجع تعیینکننده سرنوشت خود هستند. این تقابل لفظی، که در آستانه هفتاد و پنجمین سالگرد تأسیس ناتو رخ میدهد، نهتنها ابعاد حقوقی و نظامی حساسی دارد، بلکه نظم بینالملل مبتنی بر حاکمیت و تمامیت ارضی را با آزمونی بیسابقه روبهرو کرده است. گزارشی که درپی میآید، به واکاوی دلایل اهمیت گرینلند، امکانپذیری حقوقی ادعای ترامپ و پیامدهای اجرایی تهدیدات اخیر بر اتحاد فراآتلانتیکی میپردازد.
ترامپ در این اظهارات افزود که آمریکا میتواند تمام سربازان خود را از اروپا خارج کند، چراکه به گفته او اروپا با ۲۰ سال پیش تفاوت زیادی کرده است و کشورهای اروپایی «بهتر است مراقب باشند». وی همچنین مدعی شد که گرینلند «پر از کشتیهای روسی و چینی» است و آمریکا برای جلوگیری از تصرف این جزیره توسط روسیه و چین باید مالک آن شود.
نخستوزیر دانمارک، مت فردریکسن، در پاسخ تأکید کرد که گرینلند «برای فروش نیست» و تنها مردم گرینلند هستند که میتوانند درباره آینده این جزیره تصمیم بگیرند
چرا گرینلند مهم است؟
۱. موقعیت ژئواستراتژیک بینظیر
گرینلند با ۸۰ درصد مساحت خود در شمال دایره قطب شمال قرار دارد و درست در میان آمریکای شمالی، اروپا و قطب شمال واقع شده است. این موقعیت، این جزیره را به نقطهای کلیدی برای دفاع از آمریکای شمالی تبدیل کرده است.
از زمان جنگ سرد، گرینلند به عنوان پایگاه نظامی پیشروی آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است برای:
· پایش فعالیتهای نظامی روسیه
· پایگاه سوختگیری بمبافکنهای استراتژیک
· پایگاه دفاع موشکی در برابر حملات هستهای احتمالی روسیه
آمریکا در حال حاضر بیش از ۱۰۰ نیروی نظامی را بهطور دائم در پایگاه فضایی پیتوفیک در شمالغرب گرینلند مستقر کرده است که از زمان جنگ جهانی دوم توسط آمریکا اداره میشود. این پایگاه عملیات هشدار موشکی، دفاع موشکی و نظارت فضایی را برای آمریکا و ناتو پشتیبانی میکند.
۲. تغییرات اقلیمی و مسیرهای تجاری جدید
گرم شدن زمین و آب شدن یخهای قطبی، مسیرهای دریایی جدیدی بین آسیا، اروپا و آمریکای شمالی ایجاد کرده است. گرینلند به عنوان گلوگاه فیزیکی این شاهراه جدید تجاری جهانی محسوب میشود. هر کشوری که بر گرینلند مسلط باشد، میتواند بر این مسیرهای حیاتی تجاری نظارت داشته باشد.
۳. منابع معدنی راهبردی
گرینلند دارای ذخایر قابلتوجهی از فلزات نادر خاکی و دیگر مواد معدنی حیاتی است که برای پروژههای امنیتی بزرگ آمریکا مانند جنگندههای اف-۳۵ ضروری هستند. آمریکا به دنبال ایجاد زنجیره تأمین مستقل از چین برای این مواد معدنی است و گرینلند میتواند نقشی کلیدی در این راهبرد ایفا کند.
آیا ترامپ میتواند گرینلند را تصاحب کند؟
از منظر حقوق بینالملل: خیر
اصل حاکمیت ملی: گرینلند یک قلمرو خودمختار از پادشاهی دانمارک است. حاکمیت دانمارک بر گرینلند در حقوق بینالملل به رسمیت شناخته شده است.
قانون ۲۰۰۹ خودگردانی گرینلند: این قانون که توسط سازمان ملل به رسمیت شناخته شده، تصریح میکند که مردم گرینلند یک «مردم» در حقوق بینالملل هستند و حق تعیین سرنوشت دارند. تصمیم درباره استقلال گرینلند باید توسط خود مردم گرینلند گرفته شود.
ممنوعیت تهدید یا استفاده از زور: ماده ۲(۴) منشور ملل متحد، هرگونه تهدید یا استفاده از زور برای تغییر وضعیت سیاسی گرینلند یا چالش با حاکمیت کشوری دیگر را به صراحت ممنوع کرده است. کارشناسان سازمان ملل هشدار دادهاند که هرگونه اقدام یکجانبه برای تصاحب گرینلند ناقض منشور ملل متحد خواهد بود.
نظر کارشناسان: اندیشکده چتم هاوس تأکید کرده است که جاهطلبیهای دولت ترامپ در گرینلند نشاندهنده بیتوجهی به حاکمیت و حقوق بینالملل است. هرگونه تلاش برای تصاحب گرینلند بدون رضایت، نقض آشکار حقوق بینالملل محسوب میشود.
از منظر حقوق داخلی آمریکا: نیازمند تأیید کنگره
حتی اگر دانمارک و گرینلند با فروش یا واگذاری موافقت کنند (که فعلاً قاطعانه رد شده است)، ترامپ به تنهایی نمیتواند گرینلند را ضمیمه آمریکا کند:
· هرگونه توسعه قلمروی آمریکا نیازمند تأیید کنگره است
· خریدهای مشابه گذشته، مانند خرید جزایر ویرجین از دانمارک در سال ۱۹۱۷، از طریق معاهده انجام شده است که به تصویب دو‑سوم سنای آمریکا (۶۷ رأی) نیاز دارد
· دستور اجرایی (executive order) فاقد اعتبار قانونی برای الحاق سرزمینی است
گزینههای احتمالی از منظر راهبردی
بر اساس گزارشها، کاخ سفید چند گزینه را بررسی کرده است:
۱. خرید مسالمتآمیز: نیازمند موافقت دانمارک، گرینلند و تأیید کنگره آمریکاست در شرایط فعلی غیرممکن به نظر میرسد.
۲. اقدام نظامی: هرچند از نظر نظامی تصرف گرینلند نسبتاً آسان است (جمعیت تنها ۵۸ هزار نفر و بدون ارتش مستقل)، اما حمله یک عضو ناتو به عضو دیگر پیامدهای فاجعهباری برای ائتلاف خواهد داشت. نخستوزیر دانمارک هشدار داده که چنین اقدامی پایان اتحاد ناتو را به دنبال خواهد داشت.
۳. فشار اقتصادی و تعرفهای: ترامپ تهدید کرده است بر کشورهای مخالف تصاحب گرینلند تعرفه اعمال کند.
۴. بازنگری در توافق ۱۹۵۱: آمریکا و دانمارک در حال مذاکره برای بهروزرسانی توافق دفاعی ۱۹۵۱ گرینلند هستند که به آمریکا دسترسی گسترده به پایگاههای نظامی در گرینلند میدهد. اما دانمارک تأکید کرده که حاکمیت بر گرینلند قابل مذاکره نیست.
عواقب حقوق بینالملل و ضمانتهای اجرایی
نقض حقوق بینالملل
۱. نقض منشور ملل متحد: هرگونه اقدام یکجانبه برای تغییر حاکمیت گرینلند، نقض آشکار ماده ۲(۴) منشور و اصول حاکمیت، تمامیت ارضی و عدم استفاده از زور است.
۲. نقض حق تعیین سرنوشت: مردم گرینلند به عنوان یک «مردم» در حقوق بینالملل، حق تعیین سرنوشت دارند.
۳. نقض قواعد آمره (jus cogens): حق تعیین سرنوشت و ممنوعیت استفاده از زور از قواعد آمره حقوق بینالملل محسوب میشوند که هیچ کشوری نمیتواند از آن تخطی کند.
ضمانتهای اجرایی (Enforcement Mechanisms)
۱. شورای امنیت سازمان ملل: میتواند قطعنامههایی علیه اقدامات تجاوزکارانه صادر کند، هرچند حق وتوی آمریکا مانع اصلی است.
۲. دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ): دانمارک میتواند شکایت خود را به دیوان ببرد، هرچند آمریکا صلاحیت اجباری دیوان را نپذیرفته است.
۳. واکنش اتحادیه اروپا: اتحادیه اروپا بهصراحت اعلام کرده است که در همبستگی کامل با دانمارک و گرینلند ایستاده و از اصول تمامیت ارضی و حاکمیت دفاع خواهد کرد.
۴. پیامدهای ائتلافی: کارشناسان هشدار دادهاند که تهدید علیه حاکمیت یکی از متحدان ناتو میتواند اعتماد به ائتلاف را از بین ببرد و کشورهای کوچکتر را به بازنگری در محاسبات امنیتی خود وادار کند.
۵. واکنش متحدان: متحدان اروپایی دانمارک در ناتو و همچنین کانادا تأکید کردهاند که تنها دانمارک و گرینلند میتوانند درباره مسائل مربوط به روابطشان تصمیم بگیرند.
۶. افکار عمومی و فشار دیپلماتیک: رهبران احزاب گرینلند در بیانیهای مشترک اعلام کردهاند: «ما نمیخواهیم آمریکایی باشیم، نمیخواهیم دانمارکی باشیم، ما میخواهیم گرینلندی باشیم».
جمعبندی و چشمانداز
اظهارات اخیر ترامپ در حاشیه نشست ناتو، تازهترین حلقه از یک الگوی تکراری است که از دوران اول ریاستجمهوری او آغاز شده است. با وجود لحن تند و تهدید به خروج نیروهای آمریکایی از اروپا، موانع حقوقی، دیپلماتیک و سیاسی متعددی پیش روی این طرح وجود دارد:
· از نظر حقوق بینالملل، الحاق یکجانبه گرینلند به صراحت ممنوع است.
· از نظر حقوق داخلی آمریکا، ترامپ به تنهایی اختیار الحاق سرزمینی را ندارد.
· از نظر دیپلماتیک، متحدان اروپایی و ناتو بهشدت مخالف هستند.
· از نظر عملی، حتی گزینههای جایگزین مانند خرید نیز با مخالفت قاطع دانمارک و مردم گرینلند روبروست.
به نظر میرسد تهدید به خروج نیروهای آمریکایی از اروپا بیشتر ابزاری برای فشار بر متحدان اروپایی باشد تا امتیازاتی در مورد حضور نظامی آمریکا در گرینلند یا سایر مسائل امنیتی کسب کند. با این حال، اصرار مکرر ترامپ بر این موضوع و بررسی گزینههای مختلف توسط کاخ سفید، نگرانیهای جدی درباره آینده اتحاد ناتو و نظم بینالملل مبتنی بر قواعد ایجاد کرده است
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟