ترامپ در برابر ایران زانو زده یا فقط شطرنج بازی میکند؟ / نگاهی به پشتپرده «بله» گفتن به مذاکره
مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ در روزهای اخیر، بار دیگر روابط آمریکا و ایران دستخوش یک چرخش تماشایی شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ابتدا اعلام کرد که «تفاهمنامه» با ایران «پایان یافته» و...
مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ در روزهای اخیر، بار دیگر روابط آمریکا و ایران دستخوش یک چرخش تماشایی شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ابتدا اعلام کرد که «تفاهمنامه» با ایران «پایان یافته» و حملات نظامی ادامه خواهد یافت؛ اما فقط دو روز بعد، در پیامی توئیتری گفت که ایران «درخواست مذاکره» داده و او نیز با این درخواست موافقت کرده است – البته با این شرط که «آتشبس تمام شده!»
این عقبنشینی و جلوآمدنِ ناگهانی، این پرسش را در محافل سیاسی و رسانهای داغ کرده است: آیا ترامپ سرانجام در برابر خواستههای ایران کوتاه آمده و «تسلیم» شده است؟ در این گزارش تحلیلی، با نگاهی به جزئیات و پشتپردهها، به این پرسش پاسخ میدهیم.
ظاهر ماجرا: از «پایان تفاهم» تا «موافقت با مذاکره» – آیا این همان کوتاه آمدن است؟
در نگاه اول، ترامپ با «بله» گفتن به پیشنهاد مذاکره ایران، گامی نرمتر برداشته است. اما وقتی شرایطی را که تعیین کرده مرور کنیم، تصویر کاملاً متفاوت میشود:
شرط اول: ایران باید اعلامیهای عمومی صادر کند و در آن متعهد شود تنگه هرمز را باز نگه دارد، عوارض عبوری دریافت نکند و به کشتیهای تجاری حمله نکند – و حتی در این اعلامیه «صراحتاً یا تلویحاً بپذیرد که اشتباه کرده است»
شرط دوم: در هر توافق نهایی، ایران باید تمام ذخایر اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد (آمریکا آن را «غبار هستهای» مینامد) و در غیر این صورت «توافقی در کار نیست».
شرط سوم: ضربالاجل بسیار کوتاه (تا پایان هفته) برای پاسخدهی ایران تعیین شده است.
پس «موافقت با مذاکره» نهتنها نشانه عقبنشینی نیست، بلکه یک فشار جدید با لباس دیپلماسی محسوب میشود.
موضع ایران: تنگه هرمز، خط قرمزی که هیچکس از آن عبور نمیکند
در سوی دیگر میدان، ایران با صراحت تمام اعلام کرده که هرگز درخواست مذاکره نداده است. سخنگوی وزارت خارجه ایران تأکید کرده که «هیچگاه خواهان مذاکره با آمریکا نبودهایم» و وزیر خارجه نیز گفته ایران به تمام تعهدات خود در تفاهمنامه پایبند بوده و این آمریکاست که با بازگرداندن تحریمها، نقض عهد کرده است.
اما مهمتر از همه، تنگه هرمز به کانون اصلی تقابل تبدیل شده است. تحلیلگران معتقدند که ایران کنترل بر این آبراه راهبردی را یک «خط قرمز غیرقابلمعامله» میداند. ایران فقط اجازه عبور از یک مسیر محدود در امتداد ساحل خود را میدهد و هرگونه عبور رایگان مانند قبل را رد میکند. حتی سازمان بنادر و دریانوردی ایران اعلام کرده که به دلیل «اقدامات غیرقانونی آمریکا»، عبور از تنگه «در حال حاضر میسر نیست».
به قول یکی از پژوهشگران ارشد اسرائیلی: «تنگه هرمز تبدیل به قویترین برگ برنده تهران شده است» – بستن عملی تنگه، قیمت نفت را بالا برده و زنجیره تأمین جهانی را مختل کرده است.
بنبست ترامپ: نه میخواهد جنگ طولانی کند، نه میتواند عقبنشینی کند
تحلیلگران راهبردی معتقدند ترامپ اکنون در یک دوگانگیِ دشوار گرفتار شده است:
نخست: او به هیچ وجه خواهان یک جنگ منطقهایِ طولانیمدت نیست. فشار افکار عمومی در آمریکا بالا رفته – نظرسنجیها نشان میدهد حدود ۶۰ درصد مردم آمریکا نحوه مدیریت ترامپ در قبال ایران را تأیید نمیکنند – و با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای، او نیاز فوری به خروج از این بحران دارد.
دوم: ایران بهراحتی عقبنشینی نمیکند. رهبر جدید ایران، مجتبی خامنهای، برای تثبیت قدرت داخلی خود به «قدرتنمایی» نیاز دارد و کمتر از پیش کوتاه میآید. جالب اینکه در ابتدای جنگ، اهداف آمریکا و اسرائیل «تغییر رژیم» و «خلع سلاح هستهای» اعلام شده بود، اما اکنون کسی از آن حرف نمیزند و همه تمرکز روی تنگه هرمز است.
سوم: خود تفاهمنامه اولیه (که در ژوئن امضا شد) به دلیل «ابهامهای فراوان» از ابتدا مشکلساز بود. برخی آن را یک توافق عجولانه برای جشنهای ۲۵۰ سالگی آمریکا میدانند که حالا به «جنگ و مذاکره همزمان» تبدیل شده است.
جرمی بوون، سردبیر بینالمللی بیبیسی، در این باره میگوید: «تمام این لافها و تهدیدهای ترامپ، در پشتصحنه چیزی جز این نیست که او راه بهتری از مذاکره ندارد.» اما این به معنای زانو زدن نیست – او تلاش دارد با فشار نظامی، امتیازهای بزرگتری از ایران بگیرد.
نتیجهگیری: نه زانو زده، نه پیروز – در میانهٔ یک بازی پیچیده
با جمعبندی همهٔ این نکات، پاسخ روشن میشود:ترامپ نه «تسلیم» شده و نه «زانو زده»؛ او در حال تغییر تاکتیک از «حمله صرف» به «فشار برای مذاکره» است. هدف او کوتاه آمدن در برابر ایران نیست، بلکه وادار کردن ایران به عقبنشینی در دو نقطهٔ کلیدی است: تنگه هرمز و برنامه هستهای.
اما ایران نیز بهسادگی تن به این خواستهها نخواهد داد. همانطور که قالیباف، رئیس مجلس ایران، گفته: «این تقابل با تسلیم ایران تمام نمیشود.»
در شرایط کنونی، روابط آمریکا و ایران در منطقه خاکستری میان جنگ و صلح گرفتار شده است. ترامپ در دامی که خود ساخته، گرفتار است: نه میتواند بهراحتی از آن خارج شود و نه میتواند ایران را به زانو درآورد. سرنوشت نهایی این بازی، همچنان به پای میز مذاکره و بر سر تنگه هرمز رقم خواهد خورد – جایی که هیچکدام از دو طرف حاضر به عقبنشینی کامل نیستند.