مریم حسین زاده هنزایی ،توانانیوز_ تقابل آمریکا و ایران؛ «الماس» در برابر «آبنبات» هفتهی جاری، یکی از حساسترین مقاطع پس از امضای «تفاهمنامه» ۱۸ ژوئن رقم خورد؛ تنش نظامی در تنگه ی هرمز به اوج خود رسید. – حمله های گسترده ی آمریکا: از ۷ ژوئیه، پنتاگون حملاتی را علیه مواضع ایران در اطراف تنگه هرمز آغاز کرد. این حملات که تا ۱۱ ژوئیه ادامه یافت، نزدیک به ۱۷۰ هدف نظامی از جمله سامانه های پدافند هوایی و حتی پلهای ریلی را در برگرفت. مقیاس این عملیات، ۴ تا ۵ برابر حملات اواخر ژوئن بود.

پاسخ کوبنده ی ایران: سپاه پاسداران اعلام کرد که ۸۵ تأسیسات حیاتی آمریکا در منطقه را «به طور کامل منهدم» کرده است. هرچند آمریکا این ادعا را تأیید نکرده، اما منابع میدانی از کاهش چشمگیر تحرکات نیروهای آمریکایی در پایگاههای منطقه حکایت دارد.

دلیل اصلی درگیری: اختلاف بنیادین بر سر «مدیریت تنگه». ایران حاکمیت و حق نظارت بر تردد در این آبراه استراتژیک را برای خود حیاتی میداند، در حالی که آمریکا خواستار بازگشت کامل به وضعیت پیش از جنگ است.

تحلیل کارشناسی: «لیو بیرونگ»، استاد دانشگاه «دونگ وو» در این باره میگوید:«برای ایران، تنگه هرمز یک «الماس» است، در حالی که آمریکا فقط «آبنبات» کاهش تحریمها را پیشنهاد میکند. هیچ کشوری الماس خود را با آبنبات معاوضه نمیکند.»

اقتصاد جهان در تور آتش و باد تنش در خاورمیانه، همزمان با افزایش نرخ بهره و تورم، اقتصاد جهانی را در وضعیت شکننده ای قرار داده است.

چین؛ نقطه ی ثبات: صندوق بینالمللی پول، پیشبینی رشد چین را ۰٫۲ درصد *افزایش* داد و به ۴٫۶٪ رساند. این امر نشان میدهد که اقتصاد آسیا میتواند تا حدی از تلاطمات خاورمیانه مصون بماند.

فناوری؛

سپر مقابله: تقاضای شدید برای تراشههای نیمههادی و هوش مصنوعی، بخشی از رکود صنعتی را جبران کرده و به عنوان «سپر اقتصادی» در برابر بحران انرژی عمل کرده است. — محور سوم: هشدار اقلیمی؛ قویترین «النینو» در راه است در میان هیاهوی سیاسی، طبیعت نیز پیامی هشداردهنده دارد: پدیدهای به نام «النینوی قوی» در حال شکلگیری است که میتواند معادلات غذایی و انرژی را بر هم بزند. – پیشبینی سازمان هواشناسی جهانی (WMO): این پدیده بین ژوئیه تا سپتامبر ۲۰۲۶ به اوج خود میرسد و احتمالاً از نظر شدت، در زمره ی پنج النینوی برتر تاریخ قرار میگیرد. – پیامدهای فاجعه بار: افزایش موج گرما در اروپا و آمریکا، خشکسالی در استرالیا و جنوب شرق آسیا، و سیلابهای گسترده در آمریکای لاتین. – امنیت غذایی: بانک توسعه آسیایی (ADB) هشدار داده که ترکیب بنبست در دریای سرخ و النینو، میتواند قیمت گندم و ذرت را تا ۳۰٪ افزایش دهد.

محور چهارم: بازآرایی قدرت؛ نظم نوین جهانی در حال تولد تنش ایران و آمریکا، صرفاً یک درگیری دوجانبه نیست؛ بلکه موتور محرکهای برای تغییر در اتحادهای جهانی است: –

شکاف در ناتو: در اجلاس آنکارا، اختلاف نظر آمریکا و اروپا بر سر تأمین مالی جنگ اوکراین (۷۰۰ میلیارد یورو) علنی شد. اروپا به صراحت اعلام کرده که نمیتواند همزمان هزینه های جنگ در شرق و جنوب را تأمین کند.

استقلال خواهی خلیج فارس:

عربستان و امارات، بیصدا مذاکرات پشت پردهای با ایران و عمان برای تضمین امنیت دریایی خود آغاز کردهاند. این به معنای پایان انحصار امنیتی آمریکا در منطقه است. –

گسترش محور شرق:

سفر نخستوزیر ژاپن (تاکائوچی سانائه) به هند با امضای ۱۰۰ تفاهمنامه همراه بود. این اتحاد «خواهرانه» در حوزه فناوری و زیرساخت، نشان از تلاش توکیو برای ایجاد موازنه با نفوذ چین دارد.

سیگنال چین: پرتاب موشک بالیستیک قارهپیما از زیردریایی در ۶ ژوئیه (در آستانه سالگرد جنگ جهانی دوم)، پیامی واضح برای واشنگتن بود که حتی درگیر خاورمیانه هم باشد، نمیتواند حضور آسیا را نادیده بگیرد.

جمعبندی نهایی:

در گرداب آشوب، به دنبال لنگر بگردیم جهان امروز، سه بحران همپوشان را تجربه میکند:

۱. جغرافیای سیاسی داغ (جنگ نیابتی در هرمز و اوکراین) ۲. اقتصاد ملتهب (تورم و اختلال در زنجیره تأمین) ۳. طبیعت خشمگین (النینو و تغییرات اقلیمی) اما در دل این تاریکی، نقاط امیدی نیز وجود دارد: – تکنولوژی به عنوان موتور محرک جدید، تا حدی از سقوط آزاد بازارها جلوگیری کرده است. – آسیا به ویژه چین و هند، با رشد نسبی، کانون ثبات جدیدی در اقتصاد جهان محسوب میشوند.

در نگاهی جامع وضعیت کنونی جهان را میتوان درگیرِ سه گانۀ همپوشان و تعاملیِ «ژئوپلیتیکِ سوزان»، «اقتصادِ متشنج» و «طبیعتِ خشمگین» توصیف کرد که هر یک به نوبۀ خود، زمین های برای تشدید دیگری فراهم می آورند؛ به گونه ای که جنگ نیابتی در هرمز و اوکراین نه تنها امنیت انرژی و گذرگاههای تجاری را هدف گرفته، بلکه با تحریک موج جدیدی از تورم و گسست در زنجیرۀ تأمین جهانی، بستر را برای بحرانی چندلایه مهیا کرده است و در این میان، پدیدۀ اقلیمی النینو نیز به عنوان «شتاب دهندۀ خاموش»، بر فشارهای معیشتی و مهاجرتهای اجباری دامن میزند. بااین حال، در دل این شب تاریک، روزنه هایی از تابآوری سیستم جهانی به چشم میخورد؛ ادامهٔ ابتکارات دیپلماتیکِ میانجیگرانه ای نظیر قطر و پاکستان برای بازگرداندن آمریکا و ایران به پای میز مذاکره، نشان میدهد که هنوز اراده ای برای مهار تنشها وجود دارد، درحالیکه فناوریهای نوین با ایفای نقش «موتور محرکِ تعدیلگر» تا اندازهای از سرعت سقوط آزاد بازارها کاسته و ظهور آسیا، به ویژه چین و هند، به عنوان قطبهای رشدی با ثبات نسبی، معادلات تک قطبی اقتصاد جهانی را به چالش کشیده و امید به بازتعریف نظم اقتصادی جدید را زنده نگه داشته است. اما صریحترین و هشداردهندهترین پیام این تحلیل، نفی هرگونه توهمِ پیروزی از مسیر نظامی است؛ چراکه همانگونه که دبیرکل سازمان ملل به درستی تأکید کرده، بازگشت به درگیریِ تمام عیار در عصر کنونی، نه صرفاً یک بحران راهبردی، بلکه فاجعه ای انسانی با پیامدهای نسل کُش خواهد بود که مرزهای جغرافیایی را درمینوردد و میراثی جز ویرانی برای هیچیک از طرفین به جا نمیگذارد. بنابراین، تعبیرِ استعاریِ «الماس و آبنبات» در این متن، کنایهای است از وسوسه های زودگذرِ منافع ملیِ کوتاهمدت و باج خواهی های تاکتیکی که همواره سیاستمداران را به ورطۀ محاسبات غلط میکشاند؛ حال آنکه جهانِ درگیر با بحرانهای همزمان، بیش از هر زمان دیگری به «پلهای اعتماد» نیازمند است – پلهایی که نه بر پایۀ زور، بلکه بر ستونهای شفافیت، گفت وگوی بین المللی، اشتراکِ ریسکهای زیست محیطی و تنظیم قراردادهای اقتصادیِ عادلانه استوار باشند؛ چراکه تنها در سایۀ چنین رویکردی میتوان از «بازدارندگیِ تهاجمی» به «بازدارندگیِ تعاملی» گذر کرد و برای بحرانی که ماهیتاً جهانی است، راهحلی فراملی و مبتنی بر عقلانیت جمعی یافت.