مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ دریای سیاه، این آبراه استراتژیک که اروپا و آسیا را به هم پیوند می‌دهد، این روزها به خطرناک‌ترین گذرگاه انرژی جهان تبدیل شده است. از ژوئیه ۲۰۲۶، حملات علیه نفتکش‌ها در این منطقه به شدت افزایش یافته و مسیری که روزگاری شاهرگ حیاتی صادرات نفت قزاقستان (حدود ۸۰ درصد) و حدود ۲ درصد از عرضه نفت جهان را بر دوش داشت، اکنون به میدان نبرد تبدیل شده است. ایمنی کشتیرانی، زنجیره تأمین انرژی، بازار بیمه و محیط زیست دریایی، همگی درگیر بحرانی بی‌سابقه‌اند.

ناامنی کشتیرانی؛ نفتکش‌ها هدف مستقیم حملات

تنها میان ۸ تا ۲۰ ژوئیه، بیش از ۱۲۴ کشتی مرتبط با روسیه در دریای سیاه و دریای آزوف هدف حملات قرار گرفتند که از این تعداد، ۸۹ فروند نفتکش بوده‌اند. از سوی دیگر، روسیه نیز حملات خود به بنادر اوکراین را تشدید کرده و دست‌کم ۲۸ کشتی دیگر طی بازه مشابه آسیب دیده و جان ۲۱ ملوان را گرفته است. نقطه کانونی این حملات، ترمینال نفتی خط لوله «کاسپین پایپ‌لاین کنسرسیوم» (CPC) در بندر نووروسیسک روسیه است؛ پایانه‌ای که غول‌های نفتی مانند شورون و اکسان‌موبیل از آنجا نفت خام صادر می‌کنند. در ژوئیه، طی سه نوبت جداگانه، حملات پهپادی موجب توقف عملیات بارگیری در این ترمینال شد و ترمینال بزرگ شِسکاریس نیز به دلیل تهدید مستمر، بارگیری را متوقف کرد.

شوک به زنجیره تأمین؛ کاهش روزانه ۲ میلیون بشکه نفت

خط لوله CPC به طول ۱,۵۱۰ کیلومتر، نفت میادین غنی دریای خزر را به نووروسیسک می‌رساند. حملات مکرر، قزاقستان را ناچار به قطع انتقال نفت به این پایانه و کاهش تولید کرده است. به‌طوری که تولید میدان تنگیز (تحت مالکیت شورون) بیش از نصف کاهش یافته. کارشناسان برآورد می‌کنند که در صورت تداوم حملات، صادرات نفت روسیه و قزاقستان از دریای سیاه روزانه بین یک تا دو میلیون بشکه افت خواهد کرد. این بحران در شرایطی رخ می‌دهد که تنگه هرمز (به دلیل درگیری ایران و آمریکا) و دریای سرخ نیز ناامن شده‌اند؛ یعنی سه شریان اصلی انرژی جهان هم‌زمان درگیر بحران‌اند. در نتیجه، قیمت نفت برنت در ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۲۴ درصد جهش داشته است.

بحران بیمه؛ نرخ حق‌بیمه جنگی به ۱٪ ارزش کشتی رسید

بازار بیمه دریایی دستخوش تلاطم شدیدی شده است. نرخ حق‌بیمه جنگی برای تردد در دریای سیاه به ۱٪ ارزش بدنه کشتی رسیده که پیش از این تنها ۰.۲۵ تا ۰.۳٪ بود. برای یک نفتکش مدرن سوئزمکس، هزینه حق‌بیمه یک سفر می‌تواند تا ۸۰۰ هزار دلار تمام شود. بیمه‌گران هر روز نرخ‌ها را بازبینی می‌کنند و بیمه‌گران اتکایی نیز عقب‌نشسته‌اند. نگرانی بزرگ‌تر اینکه حملات اخیر، دیگر تنها ناوگان‌های سایه روسی را هدف نمی‌گیرد، بلکه نفتکش‌های تحت قرارداد شرکت‌های معتبر غربی نیز هدف قرار گرفته‌اند؛ خطری که بیمه‌گران اصلی را با چالش جدیدی روبرو کرده است.

ناوگان سایه؛ بمب‌های ساعتی شناور در سطح دریا

در حالی که ناوگان رسمی از منطقه دوری می‌کنند، نفتکش‌های فرسوده و فاقد بیمه کافی تحت پرچم‌های مبهم (ناوگان سایه) همچنان به فعالیت خطرناک ادامه می‌دهند. این کشتی‌ها با سن ۱۵ تا ۲۵ سال، در صورت بروز حادثه، فاجعه‌ای زیست‌محیطی رقم خواهند زد. دسامبر ۲۰۲۴، دو نفتکش روسی در تنگه کرچ غرق شدند و بزرگترین نشت نفت دریای سیاه در قرن حاضر را ایجاد کردند. همچنین در نوامبر ۲۰۲۵، دو نفتکش تحریمی دیگر در حملات آتش گرفتند. سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) به شدت نسبت به ایمنی ملوانان، آزادی کشتیرانی و تهدید فاجعه‌بار زیست‌محیطی هشدار داده است.

سخن پایانی

بحران نفتکش‌ها در دریای سیاه، دیگر یک مسئله محلی نیست؛ بلکه زنجیره انرژی جهانی، صنعت بیمه، تجارت بین‌الملل و اکوسیستم دریایی را درگیر کرده است. با تعطیلی دو پایانه کلیدی، افزایش سرسام‌آور هزینه‌های بیمه و جان‌ملوانان در معرض تهدید، به‌نظر می‌رسد دوران «کشتیرانی آزاد و بی‌دغدغه» برای همیشه به پایان رسیده است. تا وقتی آتش حملات در این منطقه فروکش نکند، هر نفتکشی که از این دریای تیره عبور کند، بار سرنوشتی پرهزینه و نامعلوم را به‌دوش می‌کشد.