مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) که حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، چهار ماه از این درگیری میگذرد. با وجود آتشبس اعلامی در اوایل آوریل، رقابت برای تسلط بر تنگه هرمز به جای آرامش، به یک جنگ تمامعیار اقتصادی تبدیل شده است. این آبراه طلایی که روزگاری میانگین ۱۳۰ نفتکش در شبانهروز از آن عبور میکرد، اکنون به کمتر از ۱۰ کشتی در روز رسیده؛ یعنی کاهش بیش از ۹۰ درصدی تردد.
خط زمانی رویدادهای کلیدی
۲۸ فوریه (۱۰ اسفند): حملات آمریکا و اسرائیل به ایران؛ ایران رسماً اعلام میکند تنگه هرمز را «واقعاً» مسدود کرده است.
۸ آوریل (۱۹ فروردین): آتشبس با میانجیگری پاکستان اعلام میشود، اما محاصره دریایی لغو نمیگردد. ۱۳ آوریل (۲۴ فروردین): آمریکا رسماً تحریم و محاصره دریایی شدید بنادر ایران را اعلام و اجرا میکند.
·۱۸ مه (۲۸ اردیبهشت): ایران «سازمان مدیریت خلیج فارس و تنگه هرمز» را تأسیس و اعلام میکند برای تردد کشتیها عوارض دریافت میکند.
۲۸ مه (۷ خرداد): پس از آنکه دونالدترامپ توافق احتمالی با ایران را تکذیب میکند، نیروهای آمریکایی بار دیگر پایگاههای ایران را بمباران میکنند.
۱. آمارهای تاریخی از شوک به اقتصاد جهانی
فروپاشی ترافیک نفتی
· بر اساس دادههای Clarksons، از ۲۸ فوریه تا کنون میانگین تردد روزانه در تنگه هرمز حدود ۱۱ شناور بوده (طبق Baird Maritime در اردیبهشت ماه به کمتر از ۶ فروند رسیده) در حالی که پیش از جنگ این رقم ۱۲۵ تا ۱۴۰ شناور بود. در سه ماه نخست امسال کل جریان نفت خام از تنگه به ۱۴.۶ میلیون بشکه در روز سقوط کرده که حدود ۲۹٪ کاهش نسبت به مدت مشابه سال قبل دارد.
· «بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار نفت» : آژانس بینالمللی انرژی (IEA) این انسداد را بزرگترین وقفه عرضه در تاریخ مینامد. صادرات جهانی نفت در پنج ماه نخست درگیری نسبت به سال قبل ۸٪ (حدود ۷۱ میلیون تن) کاهش یافت و صادرات خاورمیانه از ۷۵ میلیون تن در ماه به حدود ۳۶ میلیون تن رسید.
· قیمت نفت جهش کرد: بنابر گزارش بانک جهانی، قیمت نفت برنت در اواخر مارس حدود ۶۵٪ (۴۶ دلار در هر بشکه) جهش کرد که بزرگترین افزایش ماهانه ثبتشده است. هر چند در آوریل با خبر آتشبس کمی عقبنشست، اما هماکنون برنت نزدیک ۹۵ دلار معامله میشود.
تأثیر روی جیب مصرفکنندگان
· قیمت بنزین در آمریکا به طور میانگین از مرز ۴.۵ دلار در هر گالن عبور کرده (بالاترین سطح از ۲۰۲۲). بانک جهانی پیشبینی کرده میانگین برنت در ۲۰۲۶ حدود ۸۶ دلار بماند، اما در صورت تشدید بحران تا ۹۵ تا ۱۱۵ دلار بالا برود.
· کرایه نفتکشهای VLCC مسیر خاورمیانه به چین از ۱۳ هزار دلار در روز پیش از جنگ به حداکثر ۵۰۰ هزار دلار رسید و هماکنون حدود ۳۹۰ هزار دلار است (سه برابر نرمال).
· شاخص قیمت تولیدکننده آمریکا در آوریل ۶٪ جهش کرد که بزرگترین افزایش از سال ۲۰۲۲ محسوب میشود.
۲. آناتومی محاصره:
استراتژی ایران: بازدارندگی سریع و پراکنده
نیروی دریایی سپاه پاسداران با تاکتیک قایقهای تندرو، مینگذاری محدود و هواپیماهای بدون سرنشین، کنترل انتخابی بر آبراه اعمال میکند. بنابر گزارش مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، ایران به دنبال مدیریت آبراه با ایجاد «سازمان مدیریت تنگه هرمز» و دریافت عوارض از کشتیهای عبوری است (با همکاری احتمالی عمان). در این تاکتیک، به جای درگیری مستقیم با ناوهای آمریکایی، هزینه و ریسک بیمه برای کشتیداران چنان بالا میرود که عملاً تردد تجاری فلج میشود.
استراتژی آمریکا: انزوای مالی و زور دریایی
آمریکا با استفاده از برتری بیچونوچرای نظامی و قدرت تحریمهای ثانویه، هرگونه عبور مشروط به پرداخت عوارض به ایران را محکوم و تهدید به تحریم میکند. وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) اعلام کرده تا کنون ۱۱۵ کشتی تجاری را در منطقه بازرسی و تغییر مسیر داده است. وزیر دفاع آمریکا در کنفرانس شانگری-لا گفت: «ایران میگوید تنگه را کنترل میکند، اما این ما هستیم که کنترل واقعی را داریم.»
واکنش چین به عنوان بزرگترین مصرفکننده انرژی
چین نزدیک به ۴۵٪ واردات نفت خود (حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز) را از طریق تنگه هرمز تأمین میکند. کشورهای حوزه خلیج فارس (عربستان، امارات و…) ۴۲.۳٪ از کل نفت خام وارداتی چین را تشکیل میدهند. پکن با اتکا به تولید رکوردشکن نفت داخلی (۲.۱۶ میلیون تن در ۲۰۲۵)، بازگرداندن صادرات فرآوردههای نفتی و استفاده از ذخایر استراتژیک در برابر شوک فعلی تابآوری نشان میدهد.
۳. بنبست دیپلماتیک:
چشمانداز راهحل سیاسی بسیار مبهم است. در ۲۸ مه (۷ خرداد)، یک رسانه سند «پیشنویس غیررسمی» از تفاهمی منتشر کرد که طی آن ایران ظرف ۳۰ روز مینها را پاکسازی و آمریکا محاصره را به تدریج برمیدارد. اما کاخ سفید فوراً این خبر را تکذیب کرد و آن را ساختگی خواند. در همان روز، جنگندههای آمریکایی بار دیگر تأسیسات نظامی نزدیک بندرعباس را هدف قرار دادند. حتی دونالد ترامپ به عمان (متحد سنتی آمریکا) هشدار داد که اگر در مدیریت تنگه با ایران همکاری کند «از نقشه محو خواهد شد».
۴. چشمانداز: منطقه طوفانی اقتصاد جهان
هرچند در ناتو بحث ایجاد گشت دریایی برای اسکورت کشتیها پس از اجلاس آنکارا در ژوئیه مطرح است، اما هماینک بحران به سرعت در حال تحلیل بردن تابآوری اقتصاد جهانی است. مورگان استنلی پیشبینی قیمت نفت در ۲۰۲۶ را از حدود ۶۰ دلار به ۸۰ تا ۹۰ دلار افزایش داده است. برخی تحلیلهای بانکی هشدار میدهند اگر تنگه هرمز ماهها مسدود بماند، قیمت نفت ممکن است به ۱۵۰ تا ۱۸۰ دلار برسد.
بحران تنگه هرمز دیگر صرفاً یک درگیری نظامی محلی نیست، بلکه به بحرانی عمیق در امنیت انرژی، رقابت قدرتهای بزرگ و حکمرانی اقتصادی جهانی بدل شده است. همانطور که یک تحلیلگر گفت: «این مسابقه باخت‑برد است که چه کسی زودتر چشم بر هم بگذارد.» و در شرایطی که بازارهای جهانی به شدت بر لبه تیغ راه میروند، میزان تحمل جهان برای ادامه این وضعیت بسیار اندک است.
نویسنده: مریم حسین زاده هنزایی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟