مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ بیست‌وپنجمین سالگرد سازمان همکاری شانگهای (SCO) با برگزاری دو نشست سرنوشت‌ساز در تیانجین چین و چولپان‌آتای قرقیزستان، نه فقط مرور دستاوردهای گذشته، بلکه نقطه‌عطفی تاریخی در تحول ساختار اقتصادی و امنیتی این بلوک قدرتمند شرقی بود. در این گردهمایی‌ها، امضای ده‌ها سند راهبردی و ارائه طرح پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران برای تأسیس «بانک توسعه شانگهای» مبتنی بر ارزهای ملی، عملاً زنگ پایان وابستگی به نظام‌های مالی یک‌جانبه‌گرای غرب را به صدا درآورد و نقشه راهی تازه برای نظم چندقطبی اوراسیا ترسیم شد.

دستاوردها
اجلاس سران در تیانجین که با میزبانی چین برگزار شد، خروجی‌ای فراتر از بیانیه‌های تشریفاتی داشت و بیش از ۲۰ سند کلیدی در حوزه‌های امنیت، فناوری و تجارت به امضای رهبران رسید. تصویب «راهبرد ۱۰ ساله سازمان»، تأسیس مرکز جامع مقابله با تهدیدات امنیتی و مرکز مبارزه با مواد مخدر، و نیز انعقاد تفاهم‌نامه‌های همکاری در حوزه هوش مصنوعی و صنعت سبز، نشان‌دهنده جهش این سازمان از یک نهاد امنیتی-مرزی به یک ابرپروژه اقتصادی و فناوری در قلب اوراسیا است.

در ادامه، نشست وزرای امور خارجه در چولپان‌آتا با شعار «با هم به سوی صلح، توسعه و شکوفایی پایدار»، این هم‌افزایی را به سطح عملیاتی کشاند و ۲۵ سند جدید در قالب ۹ تصمیم راهبردی به تصویب رسید. وزرا ضمن هماهنگی برای اجلاس آتی بیشکک، بر گسترش مشارکت‌های تجاری چندجانبه و تعمیق تبادلات فرهنگی برای مقابله با تفرقه‌افکنی قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأکید کردند.

نقش محوری ایران و تحول مالی:
در این میان، نقش جمهوری اسلامی ایران به عنوان عضوی فعال و تأثیرگذار، جلو‌های ویژه داشت. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با ارائه چهار پیشنهاد اساسی برای ارتقای کارایی سازمان، مهم‌ترین ابتکار را با طرح تأسیس «بانک توسعه شانگهای» رقم زد. این بانک که با سرمایه‌گذاری به ارزهای ملی کشورهای عضو و مجهز به سیستم‌های مستقل تسویه تجاری طراحی شده، پاسخی عملی به تحریم‌های مالی و سلاح‌شدن دلار در دست واشنگتن است. استقبال گسترده اعضا از این طرح و ارجاع آن به دبیرخانه سازمان، عملاً گام نخست برای خلق یک نظم مالی موازی در شرق جهان محسوب می‌شود.

در حوزه امنیتی نیز اعضا با صدور بیانیه‌ای قاطع، بر عزم راسخ خود برای مبارزه با «سه نیروی شرارت» (تروریسم، جدایی‌طلبی و افراط‌گرایی) تأکید کرده و در اقدامی بی‌سابقه، در بیانیه‌ای مجزا حمایت کامل خود را از تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران در برابر تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی اعلام کردند. این همبستگی، پیام روشنی به بازیگران خارجی درباره خط قرمزهای امنیتی بلوک شانگهای دارد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز
جمع‌بندی نهایی این رخدادهای دیپلماتیک نشان می‌دهد که سازمان همکاری شانگهای در بیست‌وپنجمین سالگرد خود، از قالب یک گفت‌وگوی منطقه‌ای خارج شده و به هسته مرکزی یک «نظام نوین جهانی» در حال تکامل تبدیل می‌شود. آنچه در تیانجین و چولپان‌آتا رقم خورد، فراتر از یک رویداد تشریفاتی بود؛ کشورهای عضو با عبور از رویکردهای همکاری ساده مرزی، در حال تعریف هویتی تازه برای نظم چندقطبی هستند؛ هویتی که در آن «امنیت دسته‌جمعی» جایگزین اتحادهای نظامی سنتی و «اقتصاد مقاومتی» با اتکا به ارزهای ملی جایگزین دلار و نظام سوئیفت شده است.

با توجه به تصویب اسناد بالادستی و ارجاع طرح بانک ایرانی به دبیرخانه موقت، هم‌اکنون چشم‌ها به اجلاس پیش‌رو در بیشکک (پایتخت قرقیزستان) دوخته شده است. اجلاسی که می‌تواند این نقشه‌راه بلندپروازانه را به مرحله اجرایی شدن نزدیک‌تر کرده و سازمان همکاری شانگهای را به یک قطب تعیین‌کننده و انکارناپذیر در معادلات سیاسی، امنیتی و مالی قرن بیست‌ویکم تبدیل کند؛ عصری که به‌قول تحلیلگران، دیگر «غرب‌محور» نخواهد بود، بلکه «اوراسیا‑محور» خواهد شد.