هانیه ابراهیمی ملک آبادی ، توانانیوز ـ در علوم حرکتی، فیزیولوژی ورزشی و بیومکانیک، مفهوم «چندمفصلی» به حرکات یا عملکردهایی اشاره دارد که در آنها بیش از یک مفصل بهطور همزمان درگیر میشود. بیشتر فعالیتهای طبیعی انسان مانند راه رفتن، دویدن، پریدن و بلند کردن اجسام، ماهیتی چندمفصلی دارند. به همین دلیل، درک سازوکار حرکات چندمفصلی نقش مهمی در بهبود عملکرد ورزشی، پیشگیری از آسیب و طراحی برنامههای تمرینی و توانبخشی دارد.
توضیح کامل و علمی دربارهی چندمفصلی:
حرکت چندمفصلی (Multi-joint Movement) حرکتی است که در آن دو یا چند مفصل بهصورت هماهنگ حرکت میکنند و چندین گروه عضلانی بهطور همزمان فعال میشوند
.مثالها:اسکوات (مفاصل ران، زانو و مچ پا)ددلیفت پرس شنا
(Push-up)در مقابل، حرکات تکمفصلی تنها یک مفصل را درگیر میکنند (مانند جلو بازو با دمبل).
2. نقش بیومکانیکی حرکات چند مفصلی از دیدگاه بیومکانیک:نیرو در حرکات چندمفصلی از چند مفصل و عضله تولید و منتقل میشود.هماهنگی بین مفاصل باعث افزایش کارایی مکانیکی و کاهش فشار بیشازحد بر یک مفصل خاص میشود.زنجیره حرکتی (Kinetic Chain) در این حرکات فعال است؛ یعنی حرکت یا ضعف در یک مفصل میتواند عملکرد کل سیستم را تحتتأثیر قرار دهد.
3. کنترل عصبی–عضلانیحرکات چندمفصلی نیازمند:هماهنگی عصبی بالافعالسازی همزمان عضلات اصلی (Agonists)، مخالف (Antagonists) و پایدارکنندهها (Stabilizers)سیستم عصبی مرکزی با افزایش همزمانی واحدهای حرکتی، باعث تولید نیروی بیشتر و کنترل بهتر حرکت میشود.
4. مزایای فیزیولوژیک حرکات چندمفصلیاز نظر علمی، این حرکات:باعث درگیری حجم بیشتری از عضلات میشوندمصرف انرژی و کالری بالاتری دارندترشح هورمونهای آنابولیک مانند تستوسترون و هورمون رشد را افزایش میدهندقدرت عملکردی (Functional Strength) را بهبود می بخشد.
5. اهمیت در تمرینات ورزشیدر علم تمرین، حرکات چندمفصلی:پایهی اصلی تمرینات قدرتی و عملکردی هستندبیشترین شباهت را به حرکات واقعی زندگی و ورزش دارندبرای افزایش قدرت، توان، تعادل و هماهنگی توصیه میشوندبه همین دلیل، معمولاً در ابتدای جلسات تمرینی قرار میگیرند.
6. نقش در پیشگیری از آسیب و توانبخشیدر توانبخشی:تمرینات چندمفصلی به بازآموزی الگوهای حرکتی طبیعی کمک میکنندتعادل عضلانی اطراف مفاصل را بهبود میبخشندباعث افزایش پایداری مفصلی و کاهش خطر آسیبهای مزمن میشوندالبته شدت و پیچیدگی آنها باید متناسب با شرایط فرد تنظیم شود.
7. مقایسه با حرکات تکمفصلیویژگیچندمفصلیتکمفصلی تعداد مفاصل بیش از یک درگیری عضلات زیادمحدودکاربردعملکردی و کلی اصلاحی و موضعی مصرف انرژی بالا کمتر
جمعبندی
چند مفصلی بودن یک ویژگی اساسی حرکات انسانی است که از نظر بیومکانیکی، عصبی و فیزیولوژیک اهمیت بالایی دارد. تمرکز بر حرکات چندمفصلی نهتنها باعث بهبود عملکرد ورزشی میشود، بلکه نقش مهمی در سلامت مفاصل، پیشگیری از آسیب و افزایش کیفیت حرکت در زندگی روزمره دارد.
نویسنده ؛ هانیه ابراهیمی ملک آبادی
مدرس و محقق حوزه ورزش و تربیت بدنی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟