بررسی فرصت‌ها و چالش‌های سرمایه‌گذاری اتباع خارجی در ایران؛ از قوانین حمایتی تا موانع بین‌المللی

راضیه استادی ، توانانیوز_ سرمایه‌گذاری خارجی به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی، همواره در کانون توجه کشورهای در حال توسعه قرار دارد. جمهوری اسلامی ایران نیز با برخورداری از منابع سرشار طبیعی، نیروی انسانی جوان و موقعیت ژئوپلیتیک منحصربه‌فرد در خاورمیانه، در تلاش است با به‌روزرسانی قوانین و ارائه مشوق‌های هدفمند، سهم خود را از جریان سرمایه‌های بین‌المللی افزایش دهد. هدف نهایی از این سیاست‌ها، تسریع در رشد اقتصادی، انتقال فناوری‌های نوین و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید است.

قانون تشویق سرمایه‌گذاری خارجی؛ چارچوبی برای جذب سرمایه

محور اصلی فعالیت سرمایه‌گذاران خارجی در ایران، «قانون تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی» (معروف به FIPPA) است. این قانون به عنوان یک منشور حقوقی، با هدف ایجاد فضایی امن و باثبات برای فعالان اقتصادی غیرایرانی تدوین شده است. از جمله برجسته‌ترین مزایای این قانون می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

· اختیار تام در مالکیت: سرمایه‌گذاران خارجی می‌توانند بدون نیاز به شریک ایرانی، مالکیت ۱۰۰ درصدی سرمایه خود را در اختیار داشته باشند.
· رفتار برابر: اتباع خارجی از تمامی حقوق، امتیازات و حمایت‌هایی برخوردار می‌شوند که برای سرمایه‌گذاران داخلی در نظر گرفته شده است.
· آزادی در انتقال سرمایه: تضمین قانونی برای انتقال اصل سرمایه و سود حاصل از فعالیت اقتصادی به خارج از کشور وجود دارد.
· داوری بین‌المللی: در صورت بروز اختلاف، امکان طرح دعوا در مراجع داوری بین‌المللی برای سرمایه‌گذار فراهم است.

این مقررات با هدف کاهش ریسک سرمایه‌گذاری و افزایش ضریب اطمینان برای فعالان اقتصادی خارجی طراحی شده است.

راهکارهای متنوع برای ورود به بازار ایران

قانون ایران مسیرهای متعددی را برای حضور سرمایه‌گذاران خارجی پیش‌بینی کرده است که هر یک متناسب با اهداف و حوزه فعالیت آن‌ها طراحی شده است:

1. تأسیس شرکت: سرمایه‌گذاران می‌توانند نسبت به ثبت شرکت با مالکیت کاملاً خارجی یا به صورت مشارکت (مشترک) با بخش خصوصی یا دولتی ایران اقدام کنند.
2. بخش‌های تولیدی و صنعتی: عمده سرمایه‌های خارجی جذب شده، معطوف به صنایع مادر مانند نفت، گاز، پتروشیمی، معادن، خودروسازی و پروژه‌های زیرساختی است.
3. مناطق آزاد و ویژه اقتصادی: ایران دارای مناطق آزاد تجاری-صنعتی متعددی است که با ارائه تسهیلاتی نظیر معافیت‌های مالیاتی بلندمدت، مقررات ساده‌تر گمرکی و اداری، به عنوان دروازه‌های ورود سرمایه به کشور عمل می‌کنند.
4. بازار مسکن و اوراق مالی: اتباع خارجی همچنین می‌توانند با خرید یا مشارکت در پروژه‌های ساختمانی و نیز سرمایه‌گذاری در برخی اوراق بهادار، در اقتصاد ایران حضور یابند.

مزایای رقابتی ایران در جذب سرمایه

کشور ما برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی، از مزایای رقابتی قابل توجهی برخوردار است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

· دسترسی به بازار مصرفی بیش از ۸۵ میلیون نفری.
· نیروی کار جوان، تحصیلکرده و مقرون به‌به‌صرفه در مقایسه با استانداردهای جهانی.
· دارا بودن رتبه‌های برتر جهانی در ذخایر نفت، گاز و بسیاری از مواد معدنی.
· قرار گرفتن در چهارراه کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب، با پتانسیل بالای ترانزیت کالا. 

اقامت ایران در ازای سرمایه‌گذاری

در سال‌های اخیر، یکی از مهم‌ترین مشوق‌ها برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی، تسهیل در صدور اقامت بوده است. بر اساس مصوبات دولت، اتباع خارجی با انجام سرمایه‌گذاری در ایران می‌توانند اقامت چندساله دریافت کنند. بر اساس ضوابط موجود، حداقل آستانه سرمایه‌گذاری برای دریافت این اقامت در برخی طرح‌ها حدود ۹۰ هزار یورو تعیین شده و اقامت تعلق‌گرفته تا سقف ۵ سال قابلیت تمدید دارد.  این اقدام به عنوان یک محرک قوی برای جذب سرمایه‌های خرد و کلان خارجی محسوب می‌شود.

چالش‌های پیش روی سرمایه‌گذاران خارجی

علیرغم ظرفیت‌های بالا و پتانسیل‌های موجود، مسیر سرمایه‌گذاری در ایران همواره با موانعی نیز همراه بوده است. مهم‌ترین چالش‌های پیش رو عبارتند از:

· تحریم‌های اقتصادی: فشارهای بین‌المللی و محدودیت‌های بانکی و مالی ناشی از تحریم‌ها، یکی از بزرگ‌ترین سدهای راه سرمایه‌گذاران خارجی محسوب می‌شود.
· فضای کسب و کار: پیچیدگی‌های اداری، نوسانات نرخ ارز و تورم بالا از جمله عواملی هستند که ریسک فعالیت اقتصادی در ایران را افزایش می‌دهند.
دولت با آگاهی از این موانع، در تلاش است از طریق اصلاح ساختارهای بوروکراتیک و ارائه مشوق‌های جدید، فضای سرمایه‌گذاری را برای اتباع خارجی بهبود بخشد.

جمع‌بندی

سرمایه‌گذاری اتباع خارجی در ایران می‌تواند به عنوان موتور محرکه‌ای برای رشد تولید، اشتغال‌زایی و نوسازی فناوری عمل کند. وجود بستر قانونی حمایتی نظیر FIPPA، تضمین بازگشت سرمایه و سود، و همچنین اعطای تسهیلات اقامتی، از جمله برگ‌های برنده ایران در رقابت منطقه‌ای برای جذب سرمایه است. انتظار می‌رود با کاهش تنش‌های بین‌المللی، کنترل نوسانات اقتصادی و کاهش موانع اداری، ایران بتواند جایگاه واقعی خود را به عنوان یکی از مقاصد امن و جذاب سرمایه‌گذاری در منطقه تثبیت کند.

نویسنده:# راضیه استادی

محقق و پژوهشگر و وکیل دادگستریَ