مریم حسین زاده هنزایی _ توانانیوز، گرچه در نگاه اول ممکن است سازمان شانگهای و بریکس مشابه به نظر برسند و حتی برخی اعضای مشترک (مانند چین و روسیه) داشته باشند، اما اهداف، کارکردها و ماهیت کاملاً متفاوتی دارند.سازمان همکاری شانگهای (SCO): یک سازمان امنیتی-سیاسی است که اولویت اصلی آن مبارزه با “سه شر” (تروریسم، افراطیگری و جداییطلبی) و همکاری در امور امنیت مرزی است.· بریکس (BRICS): یک باشگاه اقتصادی-سیاسی است که هدف اصلی آن تقویت همکاریهای اقتصادی، مالی و توسعه بین کشورهای عضو و ایجاد موازنه در برابر نظام مالی غرب محور است.
حوزههای همکاری
۱. امنیت (مهمترین حوزه) ۲. سیاست و امور استراتژیک ۳. اقتصاد و تجارت ۴. فرهنگ و اقتصاد و مالی (مهمترین حوزه) ۲. سیاست و همکاری بینالمللی ۳. امنیت (به صورت محدودتر) ۴. فرهنگی و علمی نماد و دستاورد کلیدی “روح شانگهای” (اعتماد متقابل، منافع متقابل، برابری، مشورت، احترام به تمدنهای مختلف و توسعه مشترک). تمرکز بر ثبات در آسیای مرکزی. بانک توسعه جدید (NDB) و ترتیبات ذخیره ارزی (CRA). تمرکز بر ایجاد جایگزین برای صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی.
نحوه تصمیمگیری
تصمیمگیری بر اساس اجماع (Consensus) تصمیمگیری نیز معمولاً بر اساس اجماع، اما به دلیل ماهیت غیرمتمرکز، انعطافپذیرتر است.
سازمان همکاری شانگهای یک پیمان امنیتی منطقه ای است که حول محور چین و روسیه در “حیاط خلوت” آنها (آسیای مرکزی) شکل گرفته و به تدریج گسترش یافته است. موفقیت آن در ایجاد ثبات نسبی در مرزهای اعضا و مدیریت اختلافات مرزی است.· بریکس یک کلوپ اقتصادی-ژئوپلیتیکی است که کشورهای بزرگ در حال توسعه از قارههای مختلف را گرد هم آورده تا وزنۀ قدرتی در برابر بلوک غرب (G7) ایجاد کند.
موفقیت آن در ایجاد نهادهای مالی موازی مانند “بانک توسعه جدید” است:
شانگهای برای امنیت و ثبات منطقه ای است، در حالی که بریکس برای قدرت و نفوذ اقتصادی جهانی است. این تفاوت ماهوی، باعث شده تا این دو سازمان نه رقیب یکدیگر، بلکه در بسیاری موارد مکمل هم باشند.
:منافع ایران در سازمان همکاری شانگهای (SCO)
عضویت کامل ایران در شانگهای در سال ۲۰۲۳ به عنوان یک دستاورد بزرگ امنیتی و راهبردی محسوب میشود:
1. تقویت مشروعیت و جایگاه بینالمللی: عضویت در یک سازمان مهم منطقه ای به رهبری چین و روسیه، مشروعیت نظام را در صحنه بینالمللی افزایش میدهد و نشان میدهد که ایران منزوی نیست.
2. امنیت مرزها و مبارزه با تروریسم: ایران از طریق همکاری با کشورهای همسایه مانند پاکستان، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی، میتواند در مبارزه با گروههای تروریستی، قاچاق مواد مخدر و جرائم سازمانیافته مرزی موفقتر عمل کند. “سازمان ضدتروریسم منطقهای” (RATS) شانگهای بستری مهم برای تبادل اطلاعات امنیتی است.
3. ایجاد کریدورهای ترانزیت و اقتصادی:
شانگهای دروازه ایران به بازارهای عظیم آسیای مرکزی، چین و جنوب آسیا است. این موضوع به ایران کمک میکند تا نقش خود را به عنوان کریدور شمال-جنوب و شرق-غرب تقویت کند و از اقتصادش در برابر تحریمها resiliency بیشتری بدهد.
4. تقویت وزن دیپلماتیک در برابر غرب:
حضور در یک بلوک قدرتمند غیرغربی، به ایران اهرم بهتری در مذاکرات (مانند برجام) و روابط بینالمللی میدهد.
منافع ایران در گروه بریکس (BRICS)عضویت ایران در بریکس از سال ۲۰۲۴ (به همراه مصر، اتیوپی، امارات و عربستان) دارای منافع عمدتاً اقتصادی و ژئوپلیتیک است:1. دسترسی به سازوکارهای مالی جایگزین: این مهمترین منفعت برای ایران است.
ایران میتواند از: · بانک توسعه جدید (NDB): برای دریافت وام وبهره گیری پروژههای زیربنایی بدون شرط و شروط صندوق بینمللی پول و بانک جهانی استفاده کند.
· سیستم تسویهحساب مالی جایگزین:
کاهش وابستگی به سیستم مالی غرب (SWIFT) و دلار. استفاده از ارزهای ملی برای مبادلات تجاری با اعضای دیگر، راهکاری حیاتی برای دور زدن تحریمهاست.
2. افزایش تجارت با اقتصادهای بزرگ در حال توسعه:
بریکس خانه بزرگترین اقتصادهای در حال توسعه (چین، هند، برزیل) و کشورهای با بازارهای پرپتانسیل (مانند آفریقای جنوبی و دیگر اعضای جدید) است. ایران میتواند بازارهای جدیدی برای نفت، محصولات پتروشیمی و کالاهای خود پیدا کند
.3. همصدایی سیاسی در صحنه جهانی: بریکس به عنوان بلوکی که خواستار “جهانی چندقطبی” است، بستری برای ایران فراهم میآورد تا دیدگاههای خود را در مورد مسائل جهانی در کنار کشورهای قدرتمند غیرغربی مطرح کند و از یک طرفیت چندجانبه حمایت نماید.
4. جذب سرمایهگذاری و فناوری: ایران میتواند امیدوار باشد که با عضویت در این کلوپ اقتصادی، سرمایهگذاری مستقیم خارجی از سوی چین، هند، روسیه و دیگر اعضا در بخشهای انرژی، حمل و نقل و فناوری افزایش یابد.
منفعت اصلی برای ایران _سازمان شانگهای امنیت منطقه ای، ثبات مرزی و کریدور ترانزیت _ گروه بریکس فرار از تحریمهای مالی، تجارت جایگزین و سرمایهگذاری چالشهای پیش رو:این منافع همگی”فرصت” هستند و تبدیل کردن آنها به “دستاورد” ملموس نیازمند دیپلماسی فعال، ثبات داخلی و اصلاحات اقتصادی است.
رقابت بین اعضا (مثلاً رقابت هند و چین در بریکس) و فشارهای ادامهدار غرب میتواند سرعت دستیابی به این منافع را کاهش دهد.
نتیجه گیری:
این دو سازمان مکمل یکدیگر هستند. شانگهای پل امنیتی و منطقه ای ایران به شرق و شمال است و بریکس پل اقتصادی و جهانی آن به بازارهای بزرگ و نظام مالی جایگزین. در کنار هم، را تشکیل میدهند.
نویسنده : مریم حسین زاده هنزایی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟