مریم حسینزاده هنزایی ـ توانانیوز، ایروانی در نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با اشاره به اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره استفاده از پایگاه دیهگو گارسیا، این تهدیدها را “نقض فاحش منشور ملل متحد” خوانده و خواستار اقدام فوری شورای امنیت شده است. او تأکید کرد که پاسخ تهران به هرگونه تجاوز، “قاطع و در چارچوب ماده ۵۱” خواهد بود .این دیپلمات ارشد ایرانی هشدار داده است که در صورت وقوع هرگونه حمله نظامی، تمامی “پایگاهها، تأسیسات و داراییهای نیروی مهاجم در منطقه به اهداف مشروعی برای دفاع ایران تبدیل خواهند شد” و ایالات متحده مسئولیت کامل “عواقب غیرقابلپیشبینی و کنترلناپذیر” چنین ماجراجوییای را بر عهده خواهد داشت .
تهدید ترامپ و پایگاه دیهگو گارسیا
این تنش جدید پس از آن آغاز شد که دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی خود (تریث سوشال) با اشاره به بنبست در مذاکرات هستهای، هشدار داد که اگر ایران به توافق نرسد، ممکن است واشنگتن به استفاده از پایگاه دیهگو گارسیا متوسل شود.
پایگاه دیهگو گارسیا، جزیرهای در اقیانوس هند که بهطور مشترک توسط بریتانیا و ایالات متحده اداره میشود، یکی از مهمترین تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه است. ترامپ همچنین از نخستوزیر بریتانیا خواسته بود که توافق واگذاری حاکمیت این جزایر به موریس را “اشتباه بزرگ” نخواند و بر حفظ کنترل کامل بر این پایگاه راهبردی تأکید کرده بود .
ماده ۵۱ منشور ملل متحد:
حق ذاتی دفاع از اما ماده ۵۱ دقیقاً چه میگوید و چرا ایران بر آن تأکید میکند؟
این ماده یکی از ارکان حقوق بینالملل است و به کشورها اجازه میدهد در برابر حمله مسلحانه از خود دفاع کنند.متن ماده ۵۱ منشور ملل متحد:”هیچ یک از مقررات حاضر به حق ذاتی دفاع از خود، خواه فردی خواه دستهجمعی، در صورتی که حمله مسلحانهای علیه یکی از اعضای ملل متحد واقع شود لطمهای وارد نمیسازد تا زمانی که شورای امنیت اقدامات لازم را برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی به عمل آورد. اقداماتی که اعضا در اجرای این حق دفاع از خود به عمل میآورند بلافاصله به اطلاع شورای امنیت خواهد رسید و به هیچ وجه در اختیار و مسئولیتی که شورای امنیت بر طبق منشور برای انجام هر اقدامی که برای حفظ یا اعاده صلح و امنیت بینالمللی لازم بداند دارد تأثیر نخواهد داد.”
تحلیل حقوقی: ارکان و چالشهای ماده ۵۱· حق ذاتی: این ماده تأکید میکند که دفاع از خود یک “حق ذاتی” است، یعنی نیازی به تصویب یا اجازه قبلی ندارد و ریشه در حقوق بینالملل عرفی دارد .· شرط لازم: “حمله مسلحانه”: مهمترین شرط برای فعالسازی این ماده، وقوع یک “حمله مسلحانه” واقعی علیه یک کشور است. صرف تهدید یا تجمع نظامی در مرزها، معمولاً برای توجیه دفاع پیشدستانه ذیل این ماده کافی نیست .· اقدام موقت تا مداخله شورای امنیت: حق دفاع از خود یک اقدام موقت است و تا زمانی ادامه مییابد که شورای امنیت بتواند برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی وارد عمل شود. ایران نیز دقیقاً با استناد به این بخش، از شورای امنیت خواسته است که “فوراً” و “پیش از آن که دیر شود” برای مهار تهدیدات آمریکا اقدام کند .· الزام به گزارشدهی: کشوری که از حق دفاع از خود استفاده میکند، موظف است اقدامات خود را “بلافاصله” به اطلاع شورای امنیت برساند.
چالشها و تفاسیر در پرونده ایران
موضع ایران دو جنبه حقوقی مهم دارد که با چالشهای تفسیری نیز همراه است:
1. پاسخ “قاطع و متناسب”: ایران تأکید کرده که پاسخاش “قاطع” خواهد بود. در حقوق بینالملل، اصل “تناسب” حکم میکند که شدت دفاع باید با شدت حمله تناسب داشته باشد. واژه “قاطع” از سوی ایران به معنای پاسخی است که نه تنها مهاجم را دفع کند، بلکه او را از تکرار تجاوز بازدارد. با این حال، تفسیر “قاطعیت” در عمل و در صورت وقوع درگیری، میتواند محل مناقشه باشد
.2. هدف قرار دادن پایگاههای مهاجم: ایران اعلام کرده که تمام پایگاهها و داراییهای نیروی مهاجم در منطقه به “اهداف مشروع” تبدیل خواهند شد. این بخشی از حقوق دفاع مشروع است، به شرط آنکه این پایگاهها مستقیماً در حمله مسلحانه علیه ایران نقش داشته باشند. مشکل زمانی پیچیده میشود که این پایگاهها در خاک کشورهای ثالث (مانند دیهگو گارسیا) قرار داشته باشند. در آن صورت، حمله به آن پایگاهها میتواند ابعاد منطقهای پیدا کرده و کشورهای دیگر را نیز درگیر کند که همان “عواقب غیرقابل کنترل” هشدار داده شده توسط ایران است .
جمعبندی و چشماندازنامه ایران به سازمان ملل، یک اقدام دیپلماتیک حسابشده است. تهران با استناد به ماده ۵۱، هم حق قانونی خود برای دفاع را برجسته میکند و هم با افشای تهدیدات نظامی آمریکا در یک نهاد بینالمللی، تلاش دارد فشار سیاسی را متوجه واشنگتن کند.در شرایط کنونی که مذاکرات هستهای در بنبست به سر میبرد و گمانهزنیها درباره احتمال حملات محدود آمریکا یا اسرائیل افزایش یافته است، این نامه یک هشدار حقوقی و سیاسی جدی محسوب میشود. این که شورای امنیت به عنوان مسئول اصلی حفظ صلح و امنیت بینالمللی چه واکنشی به این درخواست نشان خواهد داد، میتواند مسیر بحران جاری را تا حد زیادی تعیین کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟