اروپا در تنگه هرمز تسلیم شد؛ پایان دوران عبور رایگان»
مریم حسین زاده هنزایی ، به گزارش توانانیوز به تقل از بلومبرگ، چندین کشور قدرتمند اروپایی در تحولی شگرف، پذیرفتهاند که کشتیهای تجاری آنها برای تردد از تنگه هرمز، عوارضی را به ایران و عمان پرداخت کنند. این توافق که بر اساس اظهارات «افراد مطلع» صورت گرفته، نشاندهنده تغییر رویکرد واقعگرایانه اروپا در قبال نظم نوین حاکم بر این آبراه راهبردی است.
منابع آگاه تأکید کردهاند که پرداخت این هزینهها اجتنابناپذیر تلقی میشود و کشورهای اروپایی آن را بهعنوان پیامد طبیعی تحولات پس از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران پذیرفتهاند.
ابعاد و زوایای پنهان توافق
۱. ماهیت هزینهها؛ خدماتی، نه عوارض تحمیلی
بر اساس گزارشها، این هزینهها با عنوان «هزینه خدمات» (Service Fee) تعریف شدهاند و شامل مواردی همچون:
- خدمات ناوبری و هدایت کشتیها
- پاکسازی آلودگیهای زیستمحیطی تنگه
- اقدامات ایمنی و تأمین امنیت عبور
عمان نیز به مقامات اروپایی اعلام کرده که بازگشت به وضعیت پیش از جنگ در تنگه هرمز ممکن نیست.
۲. شرط اروپا: عدم تبعیض در دریافت عوارض
اروپاییها در عین پذیرش هزینهها، دو شرط اساسی را مطرح کردهاند:
- عدم تبعیض بر اساس ملیت کشتیها
- دریافت نکردن عوارض بر اساس پرچم کشورها
این شرط، تلاشی برای حفظ اصل بیطرفی در دریانوردی بینالمللی است.
۳. الگوی مالاکا؛ الهامبخش نظام جدید
عمان در حال مطالعه سیستم تنگه مالاکا در آسیا (که توسط اندونزی، مالزی و سنگاپور مدیریت میشود) بهعنوان الگوی بالقوه است. در این سیستم، کشتیها هزینههای ناوبری و خدمات امنیتی را پرداخت میکنند.
واکنشها و موضعگیریها
| طرف | موضعگیری |
|---|---|
| اروپا | پذیرش واقعگرایانه هزینهها با شرط عدم تبعیض |
| آمریکا و کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس | مخالفت قاطع با هرگونه عوارض؛ تأکید بر قوانین بینالمللی دریانوردی |
| بحرین | اعلام رسمی مخالفت؛ «عبور آزاد و بیمانع طبق قوانین بینالمللی است، نه موضوع مذاکره» |
| عمان | اعلام غیرقابلبازگشت بودن وضعیت جدید؛ مطالعه الگوی مالاکا |
| ایران | پیشتر تأکید بر دریافت نکردن عوارض، بلکه ارائه خدمات ناوبری و حفاظت از محیطزیست |
تحلیل راهبردی
دلایل پذیرش اروپا:
۱. واقعیت میدانی: پس از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران، کنترل مؤثر بر تنگه هرمز در دست ایران و عمان قرار گرفته است.
۲. مصلحتاندیشی اقتصادی: اروپا بهجای رویارویی هزینهبر، مسیر همکاری و پرداخت هزینه خدمات را انتخاب کرده است.
۳. پیشنویس صلح: توافق موقت ایران و آمریکا (حدود دو هفته پیش) راه را برای عادیسازی تردد و دریافت هزینهها هموار کرده است.
موانع پیشرو:
۱. مخالفت آمریکا: واشنگتن همچنان بر «غیرقابلقبول» بودن هرگونه عوارض تأکید دارد.
۲. نگرانی از ایجاد رویه: کشورهای مخالف نگرانند که این اقدام سابقهای برای دیگر آبراهههای جهان شود.
۳. ابهام در مبلغ و نوع عوارض: هنوز مشخص نیست چه مبلغی و با چه مکانیزمی دریافت خواهد شد.
چشمانداز آینده
۱. تشکیل ائتلاف دریایی بینالمللی: بریتانیا، فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی خواهان تشکیل ائتلافی برای پاکسازی مینهای تنگه هستند که اجرای آن به پیشرفت مذاکرات صلح دائمی بستگی دارد.
۲. افزایش تردد کشتیها: با کاهش تنشها، تردد نفتکشها از تنگه هرمز به بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز رسیده است.
۳. الگوی بالقوه برای سایر آبراههها: در صورت نهادینه شدن این نظام، ممکن است سایر تنگههای راهبردی جهان نیز از این الگو پیروی کنند.
جمعبندی
توافق اروپا برای پرداخت عوارض به ایران و عمان، نقطه عطفی در نظم ژئوپلیتیک خلیجفارس محسوب میشود. این تحول نشان میدهد که قدرتهای بزرگ بهتدریج واقعیتهای جدید میدانی را میپذیرند و بهجای تقابل، راه تعامل با محور ایران و عمان را در پیش میگیرند. هرچند آمریکا و برخی کشورهای عربی همچنان مخالفند، اما حرکت تاریخ بهسوی نظمی نوین در تنگه هرمز غیرقابلانکار به نظر میرسد.
«دوران سخاوتمندی ایران در تنگه هرمز تمام شده؛ اکنون دوران هزینهها و خدمات است.»
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟