صلح پایدار در گرو توجه هم‌زمان به توسعه اجتماعی و واقعیت‌های قدرت است
توانانیوز، حدیث شاه‌حسینی، دانشجوی دکتری گردشگری و مدرس دانشگاه، در سخنرانی خود در همایش صلح پایدار در دانشگاه تهران و با عنوان «از آرمان صلح تا واقعیت قدرت؛ توسعه اجتماعی، محدودیت‌های...
توانانیوز، حدیث شاه‌حسینی، دانشجوی دکتری گردشگری و مدرس دانشگاه، در سخنرانی خود در همایش صلح پایدار در دانشگاه تهران و با عنوان «از آرمان صلح تا واقعیت قدرت؛ توسعه اجتماعی، محدودیت‌های نهادی و افق‌های سیاستگذاری» به بررسی ابعاد مختلف صلح پایدار و ارتباط آن با توسعه اجتماعی، عدالت، امنیت انسانی و مناسبات قدرت در سطح ملی و بین‌المللی پرداخت.
شاه‌حسینی در این سخنرانی با اشاره به دشواری‌های دستیابی به صلح پایدار در جهان معاصر، اظهار کرد که با وجود گسترش نهادهای بین‌المللی و تأکید بر حقوق بشر و همکاری میان کشورها، همچنان فاصله قابل‌توجهی میان آرمان صلح و واقعیت‌های سیاسی و بین‌المللی وجود دارد؛ فاصله‌ای که برای درک آن باید نقش قدرت، منافع سیاسی، شرایط اجتماعی و محدودیت‌های نهادی را به‌صورت هم‌زمان بررسی کرد.
وی با تأکید بر اینکه صلح صرفاً به معنای نبود جنگ و درگیری نظامی نیست، خاطرنشان کرد که تحقق صلح پایدار مستلزم توجه به عدالت اجتماعی، کرامت انسانی، کاهش محرومیت، امنیت انسانی و فراهم‌کردن فرصت‌های برابر برای افراد جامعه است. به گفته وی، کیفیت زندگی شهروندان، دسترسی به آموزش، سلامت، مسکن و معیشت پایدار، در کنار اعتماد عمومی و امکان مشارکت اجتماعی، از عوامل مهم در تقویت ظرفیت‌های اجتماعی مرتبط با صلح به شمار می‌روند.
این مدرس دانشگاه همچنین به نقش اعتماد عمومی، انسجام اجتماعی و مشارکت شهروندان در مدیریت مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها اشاره کرد و گفت که وجود تفاوت‌ها و اختلاف‌نظرها در جوامع امری طبیعی است؛ آنچه اهمیت دارد، فراهم‌بودن سازوکارهایی برای بیان مطالبات، گفت‌وگو و پیگیری اختلاف‌ها از مسیرهای مدنی و نهادی است.
شاه‌حسینی در بخش دیگری از سخنان خود، با بررسی برخی رویکردهای نظری در روابط بین‌الملل، به تبیین رابطه میان رقابت قدرت‌ها و امکان همکاری میان کشورها پرداخت. وی با اشاره به نقش نهادهای بین‌المللی، وابستگی متقابل اقتصادی و همکاری‌های منطقه‌ای، تأکید کرد که این عوامل می‌توانند زمینه‌هایی برای گفت‌وگو و کاهش تنش فراهم کنند، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده صلح نیستند و میزان اثربخشی آن‌ها به شرایط سیاسی، منافع کشورها، تعهدات متقابل و کیفیت سازوکارهای حل اختلاف بستگی دارد.
وی در ادامه، با تمرکز بر شرایط ایران، بر ضرورت پرهیز از تقلیل مسئله صلح به روابط خارجی و ملاحظات ژئوپلیتیک تأکید کرد و افزود که در کنار عوامل سیاسی و امنیتی، نباید نقش عدالت اجتماعی، کیفیت زندگی، اعتماد عمومی و مشارکت شهروندان در تقویت ظرفیت‌های اجتماعی جامعه نادیده گرفته شود. در عین حال، بهبود شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز به‌تنهایی برای حل همه مسائل امنیتی و بین‌المللی کافی نیست و دستیابی به صلح پایدار به تعامل میان ظرفیت‌های اجتماعی و نهادی با سازوکارهای سیاسی و دیپلماتیک نیاز دارد.
این پژوهشگر در ادامه، تقویت عدالت اجتماعی و کاهش محرومیت، گسترش گفت‌وگوی اجتماعی، افزایش شفافیت و پاسخ‌گویی نهادها، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر و حفظ خدمات اساسی در شرایط بحران را از جمله اولویت‌های مهم در سیاستگذاری مرتبط با توسعه اجتماعی و صلح برشمرد. وی همچنین بر اهمیت همکاری‌های منطقه‌ای و ضرورت ارزیابی سیاست‌ها بر پایه شواهد معتبر و شاخص‌های قابل سنجش تأکید کرد.
شاه‌حسینی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها و جامعه مدنی در مواجهه با بحران‌ها، خاطرنشان کرد که این نهادها می‌توانند از طریق تولید دانش معتبر، بررسی پیامدهای اجتماعی و انسانی بحران‌ها، ارزیابی سیاست‌های عمومی و فراهم‌کردن زمینه گفت‌وگوی علمی و مسئولانه، به شناخت دقیق‌تر مسائل و کاهش آسیب‌های انسانی کمک کنند؛ هرچند مسئولیت تصمیم‌گیری‌های سیاسی و دیپلماتیک برای پایان‌دادن به جنگ و حل منازعات، بر عهده بازیگران و نهادهای مسئول است.
وی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد که صلح پایدار باید فراتر از یک آرمان نظری یا توقف موقت درگیری‌ها در نظر گرفته شود و به معیاری برای ارزیابی کیفیت توسعه اجتماعی، عملکرد نهادها، عدالت، امنیت انسانی و روابط میان جوامع تبدیل شود. به گفته شاه‌حسینی، توسعه اجتماعی زمانی می‌تواند در خدمت صلح قرار گیرد که در سیاست‌ها، توزیع فرصت‌ها، عملکرد نهادها و سازوکارهای پاسخ‌گویی نمود عملی پیدا کند و در کنار آن، اراده سیاسی و ظرفیت‌های مؤثر دیپلماتیک نیز برای مدیریت اختلاف‌ها و جلوگیری از تشدید منازعات تقویت شوند.