توپ در زمین آمریکاست»؛ ایران با دیپلماسی عزتمندانه در آزمون صداقت واشنگتن
مریم حسین‌زاده هنزایی، توانانیوز – در حالی که میانجی‌گران قطری و عمانی در هفته‌های اخیر رفت‌وآمد دیپلماتیک خود را میان تهران و واشنگتن تشدید کرده‌اند، مقام‌های ایرانی و آمریکایی...
مریم حسین‌زاده هنزایی، توانانیوز – در حالی که میانجی‌گران قطری و عمانی در هفته‌های اخیر رفت‌وآمد دیپلماتیک خود را میان تهران و واشنگتن تشدید کرده‌اند، مقام‌های ایرانی و آمریکایی روز یکشنبه ۱ نوامبر ۲۰۲۶ تصویری متفاوت از وضعیت مذاکرات ارائه دادند. وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، در نشست خبری پس از دیدار با کمیسیون امنیت ملی مجلس با صراحت اعلام کرد که «هیچ برنامه‌ای برای دیدار با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد» و گزارش‌های مربوط به گفت‌وگوی مستقیم را «ساخته رسانه‌ها» خواند. این موضع نشان می‌دهد که تهران، برخلاف برخی فضاسازی‌های رسانه‌ای، نه به دنبال عادی‌سازی شتاب‌زده است و نه حاضر است حقوق قانونی خود را در ازای وعده‌های مبهم واگذار کند.
عراقچی در عین حال تأیید کرد که نامه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، خطاب به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در نشست سطح بالای ایران «با دقت بررسی و درباره آن بحث شده» و ارسال آن را «گامی مثبت» توصیف کرد—اما با این هشدار راهبردی که اگر هدف از این نامه «ایجاد شکاف در ایران» باشد، «خطای جدیدی از سوی آمریکا» خواهد بود. این سخن، هم انعطاف دیپلماتیک تهران را نشان می‌دهد و هم مرزهای امنیت ملی ایران را روشن می‌کند: تهران آماده تعامل است، اما نه از موضع ضعف و نه در چارچوب طرح‌های تفرقه‌افکنانه.
این اظهارات در حالی بیان می‌شود که یک هیئت دیپلماتیک ایرانی به ریاست معاون وزیر خارجه در دوحه مستقر است و به گفته عراقچی، رایزنی با میانجی‌گران بر سر «پیشنهاد دو روزه»—طرحی که بر اساس آن، در صورت پذیرش هفت شرط ایران از سوی آمریکا، تنگه هرمز ظرف دو روز بازگشایی می‌شود—«به‌طور روان» در جریان است. این طرح، برخلاف تبلیغات رسانه‌های غربی، نشان‌دهنده مسئولیت‌پذیری ایران در قبال امنیت انرژی جهانی و اثبات اراده تهران برای حل‌وفصل سیاسی است. وزیر خارجه ایران تأکید کرد که «توپ در زمین آمریکاست» و تصمیم نهایی درباره اینکه مذاکرات مستقیم باشد یا غیرمستقیم، به پاسخ واشنگتن به «سؤال‌ها و شرایط روشن» تهران بستگی دارد؛ شرایطی که به گفته مقام‌های ایرانی، بر پایه حقوق بین‌الملل، احترام متقابل و پایان سیاست فشار حداکثری تنظیم شده است.
در سوی دیگر، ونس در جریان گفت‌وگوهای اسلامی‌آباد در آوریل ۲۰۲۶ که پس از بیش از ۱۴ ساعت مذاکره بدون توافق پایان یافت، مدعی شد که واشنگتن «آخرین و بهترین پیشنهاد» خود را روی میز گذاشته و پرسش اصلی این است که آیا ایران «قصد پایدار» برای کنار گذاشتن توانمندی هسته‌ای دارد یا نه. مقام‌های ایرانی اما روایت متفاوتی دارند: تسنیم، خبرگزاری نیمه‌رسمی، «خواسته‌های بیش‌ازحد آمریکا» را مانع اصلی رسیدن به چارچوب مشترک دانست. یک پیش‌نویس صلح که رسانه‌های عربی در اواخر اکتبر منتشر کردند، نشان می‌دهد که هسته اصلی اختلاف، نه اصل توافق، بلکه ترتیب امتیازدهی است: آمریکا خواستار تعلیق غنی‌سازی اورانیوم و انتقال ذخایر غنی‌شده به کشور ثالث پیش از هرگونه کاهش تحریم است، در حالی که ایران آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده و لغو محاصره دریایی بنادر خود را «پیش‌شرط» هرگونه گام جدی در حوزه هسته‌ای می‌داند. از منظر تهران، پذیرش خواسته آمریکا پیش از رفع تحریم‌ها به معنای خلع ید از برگ برنده‌های اقتصادی و راهبردی کشور و تکرار تجربه تلخ توافق‌های ناقص است؛ تجربه‌ای که ثابت کرد وعده‌های واشنگتن بدون تضمین اجرایی، ارزش عملی ندارد.
این بن‌بست ساختاری در بستر زمان‌بندی سیاسی نیز پیچیده‌تر شده است. انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در هفته جاری برگزار می‌شود و برخی تحلیلگران غربی مدعی‌اند که تهران عامدانه روند مذاکرات را کند کرده تا موقعیت سیاسی دونالد ترامپ را تضعیف کند. اما مقام‌های ایرانی این ادعا را رد می‌کنند و تأکید دارند که تصمیم‌های تهران بر اساس منافع ملی، امنیت پایدار و حقوق قانونی ملت ایران گرفته می‌شود، نه بر پایه تقویم سیاسی آمریکا. در مقابل، دولت آمریکا نیز ترجیح می‌دهد پیش از روشن شدن نتیجه انتخابات، تعهد سنگینی در قبال ایران نپذیرد؛ رفتاری که نشان می‌دهد واشنگتن همچنان دیپلماسی را به بازی سیاسی و فشار رسانه‌ای گره زده است. کارشناس ارشد اندیشکده «گروه بین‌المللی بحران» هشدار داده است که ادامه فشار نظامی بدون مسیر دیپلماتیک پایدار، خطر «ذوب‌شدن اقتصادی جهانی» را در پی دارد، در حالی که ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد زمان لازم برای «گریز هسته‌ای» ایران همچنان در محدوده چند ماه تا یک سال باقی مانده و حملات نظامی این بازه را به‌طور بنیادین تغییر نداده است. این ارزیابی‌ها، خود گویای آن است که زبان تهدید و فشار، نه تنها راهگشا نیست، بلکه هزینه‌های راهبردی برای طرف آمریکایی ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی، آنچه اکنون روی میز است نه «توافق جامع»، بلکه مدیریت تنش و جلوگیری از تبدیل بحران موقت به وضعیتی عادی‌شده است. تهران با ارائه طرح‌های مشخص، پذیرش میانجی‌گری و تأکید بر مذاکره غیرمستقیم، بار دیگر ثابت کرده که مسیر دیپلماسی را بر تقابل ترجیح می‌دهد؛ اما این مسیر تنها زمانی ثمربخش خواهد بود که واشنگتن از خواسته‌های حداکثری و سیاست فشار دست بردارد و به جای آزمون‌های سیاسی، تضمین‌های عملی برای رفع تحریم‌ها و بازگرداندن دارایی‌های ملت ایران ارائه دهد. به تعبیر یک تحلیلگر ایرانی، هر دو طرف در عمل «صلح سرد» را بر تقابل گسترده ترجیح می‌دهند، اما تا زمانی که سازوکار راستی‌آزمایی متقابل و تضمین‌های اجرایی—به‌ویژه در پرونده دارایی‌های مسدودشده و ترتیب رفع تحریم‌ها—طراحی نشود، عبور از «مترهای پایانی» مذاکرات دشوار خواهد بود. آنچه روشن است، این است که ایران در این آزمون، هم قدرت دیپلماتیک خود را نشان داده و هم اراده ملی برای دفاع از حقوق خود را؛ اکنون نوبت آمریکاست که صداقت خود را در عمل ثابت کند.