ریحانه حسن پور، توانانیوز_ در دوران پرآشفتگی جنگ، اقدامات خصمانه اشکال گوناگونی به خود میگیرد که یکی از مخربترین و در عین حال، پیچیدهترین آنها، ارسال اطلاعات تصویری (عکس و ویدئو)برای نیروهای دشمن است. این عمل، فراتر از یک خطای ساده، خیانتی آشکار به امنیت ملی و هموطنان محسوب میشود و ابعاد جرمشناختی و حقوقی عمیقی را در بر میگیرد.
تحلیل
از منظر جرمشناسی، انگیزههای افراد برای ارتکاب چنین عملی چندوجهی است. عوامل فردی شامل مواردی چون انگیزههای مالی، وابستگیهای ایدئولوژیک یا سیاسی (همسویی با دشمن)، فشار روانی و اجبار (تهدید جانی یا خانوادگی)، ضعف شخصیتی و سستی اراده، و ناآگاهی از عواقب وخیم عمل میشود. برخی افراد ممکن است به دلیل فقر یا طمع، و برخی دیگر تحت تأثیر تبلیغات دشمن یا سرخوردگی از وضعیت موجود، دست به چنین خیانتی بزنند.
علاوه بر این، عوامل محیطی و موقعیتی نیز نقش بسزایی ایفا میکنند. شرایط جنگی، که با افزایش تنش، آشفتگی اجتماعی، کاهش نظارتهای امنیتی و روانی شدن خشونت همراه است، بستر مناسبی برای بروز رفتارهای انحرافی فراهم میآورد. پیشرفت سریع فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی (مانند تلفنهای هوشمند و شبکههای اجتماعی)دسترسی و انتقال اطلاعات، حتی تصاویر حجیم، را تسهیل کرده و شکافهای امنیتی را افزایش داده است. بنابراین، جرمشناسی این رفتار را نتیجه تعامل بین ویژگیهای فردی، شرایط بحرانی جنگ، و فرصتهای فراهم آمده توسط فناوری نوین میداند.
در نظام حقوقی، ارسال عکس و تصویر به دشمن در زمان جنگ، معمولاً ذیل عناوینی چون جاسوسی یا اقدام علیه امنیت ملی طبقهبندی میشود. در حقوق ایران، ماده ۵۰۱ قانون مجازات اسلامی به صراحت به مجازات کسانی میپردازد که با دشمن همکاری کرده و به ضرر کشور اقدام کنند. ارسال تصاویر میتواند مصداق تقویت نیروهای دشمن یا ضعیف کردن نیروهای خودی باشد، خصوصاً اگر حاوی اطلاعاتی درباره موقعیت نظامی، تجهیزات، یا نیروهای خودی باشد.
ارکان جرمشناختی این عمل عبارتند از:
۱. رکن مادی:فعل مادی ارسال یا انتقال تصویر.
۲. رکن معنوی (روانی): علم و عمد مرتکب؛ یعنی فرد بداند که در حال ارسال تصویر برای دشمن است و بداند که این عمل میتواند به امنیت کشور لطمه بزند.
۳. رکن نتیجه: ورود ضرر بالفعل یا بالقوه به امنیت ملی.
مجازات این جرم بسته به میزان خسارت وارده، نقشی که فرد ایفا کرده (عامل اصلی یا معاون)، و شرایط خاص زمان جنگ، میتواند از حبس طولانیمدت تا مجازات اعدام متغیر باشد. حقوق بینالملل بشردوستانه نیز بر ممنوعیت هرگونه اقدام علیه غیرنظامیان و کمک به نیروهای متخاصم تأکید دارد.
نتیجهگیری:
ارسال عکس و تصویر برای دشمن در زمان جنگ، عملی خیانتکارانه است که هم ریشههای جرمشناختی پیچیدهای دارد و هم با مجازاتهای سنگین حقوقی مواجه است. از یک سو، درک انگیزههای فردی و محیطی برای طراحی راهکارهای پیشگیرانه (مانند آموزش، حمایتهای روانی، و رفع محرومیتها)ضروری است. از سوی دیگر، قاطعیت دستگاه قضایی در برخورد با این جرایم و انطباق مستمر قوانین و پروتکلهای امنیتی با تحولات فناورانه، ضامن حفظ امنیت و تمامیت ارضی کشور خواهد بود. این رفتار، چالشی مستمر برای نظامهای امنیتی و قضایی در دوران جنگ و صلح محسوب میشود و نیازمند هوشیاری همگانی و تدابیر همهجانبه است.
نویسنده : ریحانه حسن پور
وکیل پایه یک دادگستری و پژوهشگر حقوق جزا
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟