آیا تحقق صلح تنها یک آرمان است؟

توانانیوز ، دکتر افسر افشارنادری –  در یک جامعه مفروض چنانچه کنش مثبت و پیوسته دریک فرایند طولانی و به نحوی چشمگیر بر کنش منفی و گسسته غلبه گردد، حالت صلح آمیز پدید می آید. جنگ و صلح پدیده های اجتماعی هستند، زیرا اگر جنگ و ستیزه طبیعی و غریزی باشد، باید در تمام جوامع مانند بسیاری از غرایز، نظمی سیستماتیک داشته باشد و همه یکسان و سیستماتیک و منظم خواهان آن باشند، در حالیکه چنین نیست.

صلح یک ارزش نیست، امری اجتماعی است ولی ارزش هایی که با آن سازگارند و یا با آن در تعارض اند باید مشخص شوند؛ عدالت، آزادی، کرامت انسانی، برابری و … میوه های صلح اند. به گفته” ژک نوویکو ” جنگ ها هیچ کدام مشکلی را حل نکردند، چون اگر حل می کردند، آنها تکرار نمی شدند.

صلح از طریق قراردادها و پیمان های سیاسی برقرار نمی گردد چرا که صدها قرارداد پس از پایان یافتن جنگ ها بسته شده ولی با این حال جنگ ها همواره ادامه یافته است. صلح پدیده ای اجتماعی است نمی توان تمکین مردم به ظلم و برقراری آرامش را حاکمیت صلح نامید. چون گزینش ارادی شرایط زندگی حق انسانی مردم یک جامعه محسوب می گردد نه تمکین به شرایط، برای حفظ آرامش. تمکین و تسلیم در درون خودش، بوجود آورنده جنگ هاست. افراطی ترین شکل انصراف از جنگ تمکین است. تمکینی که با مذاکره حاصل می شود، در اصل با تمکین عملی متفاوت است. تمکین پس از مذاکره به عقد قراردادهایی منجر می شود که از سوی طرف غالب تحمیل شده است هر نظام( فرهنگ ایده آل حکومتی ) تمایل دارد انسان را تغییر دهد، طرح های صلح جملگی بر محور استقرار حکومتی جهان و یا حداقل قاره ای پایه ریزی شدند و فاتحان مدعی شدند که هدفشان تحمیل صلح، نظم و عدالت در جهان است که انحصارا تحت انقیاد و حاکمیت آنهاست.

همه نظام های دیکتاتوری نقش تربیتی برای خود قائلند اما بعضی از برنامه های تربیتی، فرهنگ کشمکش، نفرت، حقوق انسانی وگزینش اجباری را توسعه می بخشد مانند عقیم کردن مردم- سیاست های جمعیتی.

خلع سلاح به طور کلی توسط قویترین حکومت ها تحمیل می شود؛ زیرا این دولت ها تمایل دارند صلح مورد نظر خود را با انصراف رقیب یا رقیبان مستحکم کنند.

اینکه آیا کاربست زور می تواند به بهانه ایجاد صلح، خشونت را در یک جامعه حاکم کند؟ باید گفت؛

تمام نظریات علمی خشونت جمعی و کشمکش های مسلحانه شامل یک استدلال قیاسی و هنجاری می شوند. صلح چه تعریف بشود و چه نشود، به محض آنکه پیش آید. لزوما به کاربرد نظریه ای نیاز پیدا می کند. اگر ملی گرایی نیز به ویژه عامل فعال جنگجویی محسوب شود، پایانش در محکومیتش و یا در جستجوی ابزار انهدام بنیان این تفکر نهفته است.

انستیتوت جهانی اقتصاد و صلح هشت شاخص صلح مثبت( که جوامع را دگرگون می کند) را تعیین این گونه کرده است: توزیع عادلانه منابع، جریان آزاد اطلاعات، روابط خوب با همسایگان، سطح بالای سرمایه انسانی، پذیرش حقوق دیگران، سطح پایین فساد و تجارت سالم محیط.

آیا صلح بدون عدالت همواره آبستن یک جنگ خارجی یا داخلی است بنابراین، ملت ها در حالت صلح منفی( صلح بدون عدالت ) ملزم هستند که در حال تدارک باقی بمانند. هر مجوعه انسانی که با این برنامه ریزی همساز نشود، دیگران را تهدید می کند.

تنها صلحی پذیرفتنی است که استقرارش بر پایه ی پیشگیری استوار باشد. این پیشگیری نباید شامل این یا آن نزاع و کشمکش باشد،زیرا کشمش ها متعدد و غالبا فریبنده اند.

به نظر نمی رسد که عوامل صرفا و فی نفسه جنگ طلبانه و یا صلح طلبانه ای وجود داشته باشد، تمام عناصری که به استحکام یا تضعیف صلح یاری می رسانند، خصلتی دوگانه دارند. اعتقاد ما بر اینست که صلح پدیده ای جامعه شناختی است و مطالعه آن نیاز به بررسی جامعه شناسانه دارد.

اینکه آیا الگوی صلح آرمانی وجود دارد؟ باید گفت؛ انسان اساسا موجودی متعارض است. هر چه مناسبات و ارتباطات انسان ها توسعه و تنوع بیشتری پیدا کند، فرصت های عدم توافق، رقابت ها و خواسته های انسان متنوع تر و متعدد تر می گردد. جامعه بدون کشمکش، جامعه ای است که الگوی صلح آرمانی در آن مستقر باشد، و این تنها در گورستان ها وجود دارد.

هر تمدن براساس اندیشه و عقلانیت شکل گرفته است که ظرفیت خاصی را داراست و از آن ظرفیت نمی تواند تجا.وز کند. ظرفیت اندیشه ای تمدن خود به خود تبدیل به عمل نمی شود. اندیشه درفرهنگ ها و در درون تمدن است، پتانسیل و ظرفیت آن تمدن را می سازد. پس اگر تمدنی متکی بر ارزش های خاصی چون اصالت انسان و برابری، عدالت، صلح خواهی و … باشد؛ نهادهای سیاسی نیز بر آن مبنا شکل می گیرد و تمدن برای اینکه به ظرفیت خود برسد، در طی زمان و در جریان شکوفایی خودش نهادها و زیر ساخت های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و علمی متناسب خودش را ایجاب می کند.

باید یادآور شد، از جمله ابزارهای فرهنگی گسترش صلح:

– سیاستگذاری فرهنگی صلح( بیان بایدها و نبایدها برای هدایت و نظارت)؛

– تمرکز بر سیاست های اقتصادی و توزیع عادلانه ثروت که منجر به تعدیل فاصله طبقاتی و نابرابری گردد؛

– برنامه ریزی فرهنگی ایجاد تفکر صلح آمیز و گفتمان صلح در جامعه( بیان عملی و علمی نیازها و تعیین اقداماتی برای رفع آنها )؛

– تثبیت مقررات جهت حفظ آرامش و دوری از تنش و خشونت های ناشی از محرومیت.

با اشاره به راهبردهای گسترش صلح چون؛ تاریخ نگاری، تاکید و تقویت انجمن های علمی نیرومند و مستقل مدنی، تاکید بر عقلانی ، تاکید بر فرهنگ گرایی و بومی گرایی صلح، تاکید بر مستندات ادبیاتی، ارائه نظریات جامعه شناسانه صلح محور، توجه به فن آوری های مدرن، توجه و اهمیت و حفظ محیط زیست، نقد مستمر گفتگوی انتقادی، توجه به زنان و اقلیت ها، توجه به آموزش و پرورش مهارت محور و توجه به رسانه و ارتباطات باید دانست؛ نقطه آغازین هر حرکتی درجامعه فرهنگی است برای دستیابی به توسعه و سپس صلح فراگیر باید هر چه سریع تر اقدام کرد.