اعتراضات فرانسه؛ روایت ترامپ در برابر واقعیت‌های میدانی
مریم حسین زاده هنزایی، توانانیوز_ اعتراضات گسترده در فرانسه که از اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد و در ۱۷ اکتبر به اوج خشونت خود رسید، به یکی از بحرانی‌ترین ناآرامی‌های چند دهه اخیر این کشور تبدیل...
مریم حسین زاده هنزایی، توانانیوز_ اعتراضات گسترده در فرانسه که از اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد و در ۱۷ اکتبر به اوج خشونت خود رسید، به یکی از بحرانی‌ترین ناآرامی‌های چند دهه اخیر این کشور تبدیل شده است. در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، علت اصلی این ناآرامی‌ها را «مهاجرت» و «اسلام» اعلام کرده، بررسی ابعاد میدانی و تحلیل‌های کارشناسان، تصویری متفاوت و پیچیده‌تر از ریشه‌های این اعتراضات ارائه می‌دهد.
روایت ترامپ: مهاجران به‌عنوان «علت اصلی»
ترامپ در تاریخ‌های ۶ و ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» با انتساب مستقیم خشونت‌ها به مهاجران نوشت: «فرانسه در آتش می‌سوزد… مهاجرانی از دنیایی کاملاً متفاوت و پر از نفرت، کشوری را که زمانی بزرگ بود، از هم پاشیده‌اند.» او همچنین خواستار «بستن مرزها» و اعمال کنترل شدیدتر بر مهاجرت شد. پیش از آن نیز دانشجویان معترض فرانسوی را بهانه‌ای برای طرح ادعای «مهاجرت بی‌رویه و تلاش اسلام برای تسلط بر فرانسه» کرده بود.
این موضع‌گیری با واکنش مقامات فرانسوی مواجه شد؛ وزیر امور خارجه فرانسه، ژان-نوئل بارو، روایت ترامپ را در حد روایت‌های کم ارزش از اعتراضات دانشجویی توصیف کرد و گفت پاریس تلاش می‌کند «روایت خودش» را جایگزین روایت‌های بیرونی کند. تحلیلگران نیز هدف ترامپ از این اظهارات را «تقویت گفتمان راست افراطی و جلب نظر رأی‌دهندگان پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا» ارزیابی کرده‌اند، نه ارائه تحلیل واقعی از تحولات فرانسه.
علت واقعی: از
کمبود معلم تا بحران معیشت
برخلاف ادعای ترامپ، جرقه اولیه اعتراضات در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در یک دبیرستان در حومه پاریس زده شد. دانش‌آموزان به کمبود مزمن معلم، کلاس‌های پرجمعیت و فرسودگی ساختمان‌های مدارس اعتراض کردند. این مطالبات به سرعت به مطالبه‌ای ملی برای تخصیص ۱۰ میلیارد یورو بودجه اضافی به آموزش تبدیل شد.
آنچه این اعتراض صنفی را به یک بحران فراگیر بدل کرد، پیوستن گروه‌های دیگر به آن بود. کارگران و شهروندان خشمگین از افزایش هزینه‌های زندگی و قیمت سوخت، و همچنین «جلیقه‌زردهای» قدیمی، به صف معترضان پیوستند. یک معترض ۱۹ ساله در پاریس به رسانه‌ها گفت: «ما اعتراض می‌کنیم چون هزینه زندگی بسیار سنگین شده و قیمت بنزین بالاست.»
دولت فرانسه شمار معترضان در ۱۷ اکتبر را حدود ۵۵۰ هزار نفر و سازمان‌دهندگان ۸۰۰ هزار نفر اعلام کردند. تحلیلگران ریشه این حرکت گسترده را در سه بحران ساختاری می‌بینند: بحران مالی و ناتوانی دولت در حفظ سطح خدمات عمومی، فرسایش مدل رفاه اجتماعی در نتیجه رشد اقتصادی کند و بدهی بالا، و بی‌اعتمادی فزاینده به توانایی نخبگان سیاسی در حل مشکلات. مارکون خود در سخنرانی ۱۸ اکتبر، ضمن محکوم کردن خشونت، خواستار «بررسی کاستی‌های احتمالی در حوزه اطلاعات و پیشگیری از خشونت» شد و از وزیر کشور پاسخ خواست.
چرا درگیری به خشونت کشیده شد؟
آنچه اعتراضات مسالمت‌آمیز را به صحنه درگیری‌های شدید و ویرانی تبدیل کرد، عواملی فراتر از مطالبات اولیه بود:
۱. حضور عناصر آشوبگر و ساختارشکن: گزارش‌ها حاکی است گروه‌هایی موسوم به «بلوک سیاه» (Black Bloc) با پوشش سیاه و صورت‌های پوشیده، با سوءاستفاده از فضای اعتراض، به‌طور هدفمند بانک‌ها، فروشگاه‌های لوکس و ساختمان‌های دولتی را هدف حمله قرار دادند. این گروه‌ها با ایدئولوژی‌های چپ رادیکال و آنارشیست، خشونت را به‌عنوان ابزار سیاسی به کار گرفتند.
۲. واکنش شدید و بعضاً ناهماهنگ پلیس: وزارت کشور فرانسه اعلام کرد در جریان ناآرامی‌های ۱۷ اکتبر، ۲۳۹۷ نفر بازداشت شدند و ۹۹۷ نفر از نیروهای پلیس و ژاندارمری زخمی شدند که حال ۷ نفر وخیم گزارش شد. وزیر کشور خود پذیرفت که دولت «پیش‌بینی لازم را نکرده» و در برخی مناطق «کنترل اوضاع از دست پلیس خارج شده است».
۳. تشدید تنش توسط اتهام‌زنی‌های سیاسی: دولت و رسانه‌های نزدیک به آن، خشونت‌ها را به «چپ افراطی» نسبت دادند؛ اتهامی که حزب «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» آن را رد کرد. همزمان، مارکون وعده «برخورد با عاملان براندازی جمهوری» را داد که می‌توانست بر دامنه تنش بیفزاید.
پیامدها و چشم‌انداز
ناآرامی‌های اکتبر ۲۰۲۶ خسارات سنگینی برجای گذاشت: حدود ۱۵۰۰ کسب‌وکار آسیب دیدند و خسارات مالی «چند صد میلیون یورویی» برآورد شد. در لیون، ساختمان تاریخی گردشگری به آتش کشیده شد و در لیموژ، شهرداری ۱۴۳ ساله طعمه حریق شد و بخش‌هایی از آن فروریخت.
با نزدیک شدن به انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه در سال ۲۰۲۷، این بحران می‌تواند به تقویت گزینه‌های راست افراطی به رهبری مارین لوپن منجر شود که سال‌هاست بر ارتباط میان مهاجرت و ناامنی اجتماعی تأکید می‌کند. در سطح بین‌المللی نیز، اظهارات ترامپ و جی‌دی ونس، معاون او، نشان‌دهنده تلاش برای صادرات «روایت مهاجرت‌محور» به اروپا و بهره‌برداری سیاسی از ناآرامی‌های این قاره است.
در جمع‌بندی می‌توان گفت، آنچه در فرانسه رخ داد، بیش از آنکه محصول «مهاجرت» باشد، محصول ترکیب انفجاری بحران معیشت، ناکارآمدی خدمات عمومی و بی‌اعتمادی سیاسی بود. روایت ترامپ، با نادیده گرفتن این ریشه‌های داخلی، اعتراضات را به ابزاری برای پیشبرد دستور کار سیاسی خود در داخل آمریکا و در سطح جهانی تبدیل کرد؛ در حالی که معترضان فرانسوی در خیابان‌ها، مطالباتی عمدتاً اقتصادی و اجتماعی و نه هویتی فریاد می‌زدند.