اقلیم جهان وارد تابستانی متفاوت شد؛ هم‌زمانی گرمای اقیانوس‌ها، ال‌نینو و افزایش مخاطرات حدی

فرزانه جعفری همبری، توانانیوز، تابستان ۲۰۲۶ با مجموعه‌ای از نشانه‌های غیرعادی اقلیمی همراه شده است؛ از ثبت دمای بسیار بالای اقیانوس‌ها و تقویت ال‌نینو گرفته تا تشدید گرما، خشکسالی، آتش‌سوزی و بارش‌های حدی در نقاط مختلف جهان. کارشناسان هشدار می‌دهند که خطر اصلی دیگر یک مخاطره منفرد نیست، بلکه هم‌زمانی و زنجیره‌ای شدن مخاطرات اقلیمی است.

بر اساس تازه‌ترین ارزیابی‌های سازمان جهانی هواشناسی، ال‌نینو در حال تقویت است و احتمال می‌رود طی ماه‌های آینده به یک رویداد قوی تبدیل شود. هم‌زمان، دمای سطح اقیانوس‌های جهان همچنان در سطوح بسیار بالایی قرار دارد.

اهمیت این شرایط در آن است که اقیانوس‌ها نقش مهمی در تنظیم گردش جو و انتقال رطوبت دارند. افزایش دمای آب می‌تواند تبخیر و میزان رطوبت موجود در جو را افزایش داده و در صورت فراهم بودن شرایط دینامیکی، زمینه را برای رخداد بارش‌های شدیدتر فراهم کند.

در سوی دیگر، بخش‌هایی از جهان با گرمای شدید، خشکسالی و آتش‌سوزی مواجه‌اند. این وضعیت نشان می‌دهد که تغییر اقلیم لزوماً به معنای افزایش یا کاهش یکنواخت بارش نیست؛ بلکه می‌تواند فاصله میان دوره‌های خشک و رخدادهای بارش سنگین را بیشتر کند.

این مسئله برای خاورمیانه اهمیت ویژه‌ای دارد. تغییر دمای اقیانوس هند، دریای عرب و سایر منابع رطوبتی منطقه می‌تواند مسیر انتقال رطوبت به خاورمیانه را تغییر دهد. در نتیجه، حتی در شرایطی که میانگین بارش کاهش پیدا می‌کند، امکان افزایش شدت برخی بارش‌های کوتاه‌مدت وجود دارد.

برای ایران، چنین شرایطی می‌تواند به معنای افزایش هم‌زمان دو نوع خطر باشد: تداوم خشکسالی و افزایش احتمال بارش های ناگهانی. به همین دلیل، ارزیابی آینده اقلیم کشور دیگر نمی‌تواند صرفاً بر میانگین دما و بارش متمرکز باشد و باید تغییرات در شدت و توالی رخدادهای حدی نیز بررسی شود.

جمع‌بندی

تابستان ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داد که مسئله اقلیم فقط «گرم‌تر شدن زمین» نیست. آنچه اهمیت بیشتری پیدا کرده، هم زمانی و زنجیره ای شدن مخاطرات اقلیمی است؛ شرایطی که می‌تواند برای مناطق خشک و آسیب‌پذیری مانند خاورمیانه پیامدهای جدی‌تری داشته باشد