بحران مسکن در حال تغییر نقشه شهرهای جهان است

فرزانه جعفری همبری، توانانیوز، بحران مسکن دیگر فقط یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین پدیده‌های جغرافیایی شهرهای جهان تبدیل شده است. تازه‌ترین گزارش «World Cities Report 2026» سازمان ملل متحد نشان می‌دهد تا ۳.۴ میلیارد نفر در جهان به نوعی با کمبود یا نامناسب‌بودن مسکن مواجه‌اند؛ رقمی که نشان می‌دهد رشد شهرنشینی بدون تأمین مسکن مناسب، در حال تغییر ساختار فضایی شهرهاست.

بر اساس این گزارش، افزایش قیمت مسکن در بسیاری از شهرها بسیار سریع‌تر از رشد درآمدها اتفاق افتاده است. نسبت جهانی قیمت مسکن به درآمد نیز از ۹.۳ در سال ۲۰۱۰ به ۱۱.۲ در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. در نتیجه، بخش بزرگی از جمعیت شهری برای دسترسی به مسکن مناسب ناچار به مهاجرت به حاشیه شهرها یا سکونت در مناطق کم‌برخوردار شده‌اند.

از دیدگاه جغرافیایی، این روند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بحران مسکن می‌تواند الگوی پراکنش جمعیت را تغییر دهد. افزایش هزینه‌های زندگی در مراکز شهری، جمعیت را به سمت حاشیه‌ها سوق می‌دهد و موجب گسترش افقی شهر، افزایش فاصله محل سکونت تا محل کار و فشار بیشتر بر زیرساخت‌های حمل‌ونقل و خدمات شهری می‌شود.

این مسئله در شهرهای کشورهای در حال توسعه اهمیت بیشتری دارد. رشد سریع جمعیت شهری در کنار کمبود زمین و زیرساخت می‌تواند به گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی و افزایش نابرابری فضایی منجر شود. در چنین شرایطی، شهر دیگر تنها از مرکز به پیرامون گسترش پیدا نمی‌کند، بلکه ساختار اجتماعی و اقتصادی آن نیز در حال بازتوزیع فضایی است.

از سوی دیگر، مهاجرت نیز نقش مهمی در تغییر جغرافیای شهرها دارد. یک پژوهش منتشرشده در Nature Cities نشان می‌دهد بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۴۵ درصد رشد جمعیت شهری جهان ناشی از مهاجرت خالص بوده و این سهم در شرق و جنوب آسیا حتی بیشتر بوده است.

این تغییرات یک پیام مهم برای برنامه‌ریزی شهری دارد: آینده شهرها فقط با ساخت ساختمان‌های بیشتر تعیین نمی‌شود، بلکه به نحوه توزیع جمعیت، مسکن، خدمات و فرصت‌های اقتصادی در فضا وابسته است.

برای کشورهایی مانند ایران نیز این روند قابل توجه است. افزایش قیمت مسکن، تمرکز فرصت‌های شغلی در کلان‌شهرها و گسترش سکونت در حاشیه شهرها می‌تواند به تشدید نابرابری فضایی، افزایش سفرهای روزانه و فشار بر منابع آب و زیرساخت‌ها منجر شود.

در واقع، بحران مسکن را می‌توان بخشی از یک تغییر بزرگ‌تر در جغرافیای انسانی جهان دانست؛ تغییری که در آن مهاجرت، شهرنشینی، قیمت زمین و دسترسی به خدمات، هم‌زمان در حال بازتعریف نقشه شهرها هستند