سیلاب ناگهانی گیلان؛ وقتی بارش دو ساعته شهر را غافلگیر میکند
فرزانه جعفری همبری، توانانیوز – بارش شدید و رگباری در گیلان طی روزهای اخیر بار دیگر نشان داد که حتی در مناطق پربارش شمال کشور، مسئله اصلی فقط مقدار بارندگی نیست؛ بلکه شدت و تمرکز...
فرزانه جعفری همبری، توانانیوز – بارش شدید و رگباری در گیلان طی روزهای اخیر بار دیگر نشان داد که حتی در مناطق پربارش شمال کشور، مسئله اصلی فقط مقدار بارندگی نیست؛ بلکه شدت و تمرکز زمانی بارش میتواند در مدت کوتاهی به آبگرفتگی گسترده و سیلاب شهری منجر شود. در این رخداد، بارش شدید حدود دو ساعت موجب آبگرفتگی و شکلگیری روانآب و سیلاب در بخشهایی از استان شد.
رشت یکی از مناطقی بود که آثار این بارش در آن بهوضوح دیده شد. آب وارد برخی معابر، کوچهها و پارکینگها شد و افزایش حجم روانآب، رفتوآمد را در بعضی نقاط با مشکل مواجه کرد. همزمان نیروهای آتشنشانی، شهرداری، مدیریت بحران و هلال احمر برای کنترل شرایط در نقاط مختلف استان به حالت آمادهباش درآمدند.
از دیدگاه اقلیمشناسی، ویژگی مهم این رخداد، بارش متمرکز در یک بازه زمانی کوتاه است. زمانی که شدت بارش از ظرفیت نفوذ خاک و انتقال آب در شبکه زهکشی شهری بیشتر شود، بخش قابل توجهی از بارش به روانآب تبدیل میشود. در مناطق شهری نیز وجود سطوح نفوذناپذیر مانند آسفالت و بتن، سرعت تجمع آب را افزایش میدهد.
جغرافیای گیلان نیز در تشدید این شرایط نقش دارد. نزدیکی دامنههای البرز به دشت ساحلی، شیب نسبتاً زیاد بسیاری از حوضههای آبریز و تراکم شبکه رودخانهها و مسیلها باعث میشود روانآب حاصل از بارش شدید با سرعت به مناطق پاییندست منتقل شود. در شهرهایی مانند رشت، هموار بودن بخشهایی از دشت و زهکشی محدود برخی معابر میتواند باعث ماندگاری آب و تشدید آبگرفتگی شود.
نکته مهم دیگر، تفاوت میان «سیلاب رودخانهای» و «سیلاب ناگهانی شهری» است. در رخداد اخیر، سرعت پاسخ حوزههای آبریز و شدت بارش به گونهای بود که حتی پیش از آنکه رودخانههای بزرگ به مرحله طغیان برسند، روانآب سطحی میتوانست معابر و نقاط کمارتفاع را درگیر کند. به همین دلیل، صرفاً پایش رودخانهها برای مدیریت چنین رخدادهایی کافی نیست و باید بارش لحظهای و روانآب شهری نیز بهصورت همزمان پایش شود.
تغییرات اقلیمی نیز این مسئله را مهمتر میکند. نمیتوان یک رخداد مشخص را بهتنهایی ناشی از گرمایش جهانی دانست، اما افزایش دمای هوا ظرفیت جو برای نگهداری بخار آب را افزایش میدهد و در شرایط مناسب میتواند زمینه را برای بارشهای شدیدتر فراهم کند. بنابراین در آینده، مدیریت سیلاب در شمال کشور باید بیش از گذشته بر شدت بارشهای کوتاهمدت و رخدادهای حدی متمرکز شود.
سیلاب اخیر گیلان در نهایت یک پیام روشن دارد: پربارش بودن یک منطقه به معنای مصون بودن آن از سیلاب نیست. توسعه شهری، تغییر کاربری زمین، کاهش ظرفیت نفوذپذیری و انسداد مسیرهای طبیعی آب میتواند حتی یک بارش چندساعته را به بحران تبدیل کند. تقویت سامانههای هشدار سریع، پایش راداری بارش، پاکسازی مسیرهای زهکشی و مسیلها و جلوگیری از ساختوساز در پهنههای پرخطر، از مهمترین اقدامات برای کاهش خسارت چنین رخدادهایی است.
منبع: گزارشهای مدیریت بحران گیلان، سازمان هواشناسی و گزارشهای میدانی رسانهها.