مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ در حالی که طی ماههای اخیر تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا ادامه داشته، تحولات جدید در منطقه خلیج فارس و اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران، آینده مذاکرات را با ابهام جدی روبهرو کرده است. گزارشها نشان میدهد که گفتوگوهای غیرمستقیم دو کشور همچنان در جریان است، اما همزمان تنشهای نظامی و سیاسی نیز افزایش یافتهاند.
آخرین وضعیت مذاکرات
بر اساس گزارشهای منتشرشده، نمایندگان ایران و آمریکا در ماههای اخیر از طریق میانجیها، بهویژه عمان، چندین دور مذاکره درباره پرونده هستهای، کاهش تحریمها و مسائل امنیتی منطقه انجام دادهاند. منابع آمریکایی از وجود یک چارچوب اولیه برای تمدید آتشبس و آغاز مذاکرات گستردهتر خبر دادهاند، اما اختلافات اساسی همچنان پابرجاست.
مهمترین نقطه اختلاف، موضوع غنیسازی اورانیوم است. واشنگتن خواهان محدودیتهای سختگیرانهتر بر برنامه هستهای ایران است، در حالی که تهران بر حق خود برای ادامه غنیسازی در چارچوب اهداف صلحآمیز تأکید میکند.
چرا مذاکرات به نتیجه نرسیده است؟
تحلیلگران معتقدند سه عامل اصلی مانع دستیابی سریع به توافق شده است:
1. اختلاف بر سر تحریمها؛ ایران خواستار رفع مؤثر و قابل راستیآزمایی تحریمهاست.
2. موضوع غنیسازی اورانیوم؛ تهران آن را خط قرمز خود میداند و آمریکا محدودسازی گستردهتر را مطالبه میکند.
3. مسائل امنیتی منطقه؛ از جمله بحران لبنان، وضعیت تنگه هرمز و نقش بازیگران منطقهای که مستقیماً بر فضای مذاکرات اثر میگذارند.
تنشهای نظامی؛ تهدیدی برای روند صلح
در روزهای اخیر، تبادل حملات میان نیروهای آمریکایی و ایران در منطقه خلیج فارس بار دیگر نگرانیها درباره شکست روند دیپلماتیک را افزایش داده است. حملات متقابل و درگیریهای مرتبط با امنیت تنگه هرمز موجب شده بسیاری از ناظران نسبت به شکننده بودن آتشبس هشدار دهند.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب میشود و هرگونه ناامنی در این منطقه میتواند بر قیمت جهانی نفت و اقتصاد بینالملل تأثیر مستقیم بگذارد.
ایران در سالهای اخیر به سمت تقویت روابط اقتصادی و راهبردی با چین و روسیه حرکت کرده و تلاش میکند وابستگی خود به نظام مالی غرب را کاهش دهد. در مقابل، آمریکا در حال بازآرایی ترتیبات امنیتی منطقهای با مشارکت اسرائیل و برخی کشورهای عربی است.
این دو روند در برخی نقاط همپوشانی ندارند و در برخی حوزهها مستقیماً با یکدیگر در تعارض قرار میگیرند. به همین دلیل، حتی اگر توافقی شکل بگیرد، بیشتر بهمعنای «مدیریت اختلاف» خواهد بود تا حل ریشهای آن.
در چنین شرایطی، تهران و واشنگتن در وضعیتی قرار دارند که نه امکان حذف کامل یکدیگر را دارند و نه توان عبور کامل از این رقابت. نتیجه این وضعیت، ادامه رابطه پرنوسان و فرسایشی است که در آن دورههای تنش و کاهش تنش بهصورت متناوب تکرار میشود؛ وضعیتی که در آن، نه جنگ قطعی است و نه صلح، پایدار.
نقشه مالی محرمانه ایران
میزان داراییهای مورد بحث در این مذاکرات بسیار قابل توجه است. طبق ادعای «والاستریت ژورنال»، ایران حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی بلوکهشده در سراسر جهان دارد که به دلیل تحریمهای آمریکا غیرقابل دسترسی شده است. بخش عمده این پول در چین قرار دارد و از درآمد فروش نفت طی سالهای گذشته بهدست آمده است.
چین تنها محل نگهداری این پولها نیست. حدود ۱۵ میلیارد دلار نیز در بانکهای عراق نگهداری میشود که در برابر صادرات برق و گاز ایران به این کشور ایجاد شده است.
همچنین حدود ۶ میلیارد دلار در قطر وجود دارد که در سال ۲۰۲۳ در قالب توافق تبادل زندانیان دولت بایدن منتقل شد، و حدود یک میلیارد دلار دیگر نیز در عمان قرار دارد. این دو مورد بعد از حملات ۷ اکتبر و نقش حماس، عملا دوباره مسدود شدهاند.
اکنون ایران که تحت فشار اقتصادی قرار دارد، خواستار آزادسازی فوری این منابع است و برنامهای مرحلهای ارائه داده است: ۱۲ میلیارد دلار نقد پیش از هر توافق اولیه و ۲۴ میلیارد دلار دیگر در طول ۶۰ روز مذاکرات بعدی.
چشمانداز پیش رو
با وجود همه اختلافات، نشانههایی از تمایل دو طرف برای جلوگیری از تشدید بحران دیده میشود. اعزام کارشناسان فنی از سوی آمریکا برای بررسی سناریوهای توافق هستهای و ادامه تماسهای دیپلماتیک نشان میدهد که گزینه مذاکره هنوز روی میز قرار دارد.
با این حال، کارشناسان معتقدند موفقیت مذاکرات نیازمند تصمیمات سیاسی دشوار در هر دو پایتخت است. هرگونه حادثه امنیتی جدید در منطقه یا تشدید اختلافات بر سر برنامه هستهای میتواند روند گفتوگوها را متوقف کند.
جمعبندی
مذاکرات ایران و آمریکا در یکی از حساسترین مقاطع خود قرار گرفته است. از یک سو، هر دو طرف میدانند که ادامه تنش میتواند هزینههای اقتصادی و امنیتی سنگینی به همراه داشته باشد؛ از سوی دیگر، اختلافات بنیادین درباره برنامه هستهای، تحریمها و امنیت منطقه همچنان پابرجاست. در نتیجه، آینده روابط تهران و واشنگتن بیش از هر زمان دیگری به موفقیت یا شکست دیپلماسی در هفتهها و ماههای پیش رو وابسته خواهد بود.
نویسنده : مریم حسین زاده هنزایی
وکیل دادگستری
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟