هشدار تازه سازمان ملل درباره آینده اقلیم

فرزانه جعفری همبری، توانانیوز، سازمان ملل متحد در تازه‌ترین ارزیابی خود هشدار داده است که جهان در مسیر عبور از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد نسبت به دوره پیشاصنعتی قرار دارد و احتمالاً این سطح از گرمایش طی چند سال آینده به‌طور پایدار شکسته خواهد شد. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) تأکید کرده است که عبور از این آستانه به معنی پایان تلاش‌های اقلیمی نیست، اما خطر وقوع رخدادهای شدیدتر و خسارت‌های گسترده‌تر را افزایش می‌دهد.

آستانه ۱.۵ درجه یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توافق اقلیمی پاریس است. هدف این توافق، محدود کردن افزایش دمای متوسط جهانی به کمتر از ۲ درجه و تلاش برای نگه داشتن آن در محدوده ۱.۵ درجه نسبت به سطح پیشاصنعتی است.

اما افزایش دمای جهانی تنها به معنای گرم‌تر شدن میانگین هوای زمین نیست. با افزایش دما، احتمال و شدت برخی مخاطرات اقلیمی مانند موج‌های گرما، بارش‌های شدید، خشکسالی، آتش‌سوزی و ذوب یخچال‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند. مناطق ساحلی نیز با افزایش سطح آب دریاها و تشدید خطر سیلاب‌های ساحلی مواجه خواهند شد.

گزارش جدید سازمان ملل در شرایطی منتشر شده که تابستان ۲۰۲۶ نیز با مجموعه‌ای از رخدادهای شدید اقلیمی همراه بوده است. در نقاط مختلف جهان، گرمای غیرعادی، خشکسالی و آتش‌سوزی در کنار بارش‌های سنگین و سیلاب‌های گسترده مشاهده شده است.

از دیدگاه جغرافیایی، نکته مهم این است که پیامدهای عبور از ۱.۵ درجه در همه مناطق جهان یکسان نخواهد بود. برخی مناطق با افزایش خشکسالی مواجه می‌شوند، در حالی که مناطق دیگر ممکن است شاهد افزایش بارش‌های شدید باشند. شهرهای ساحلی نیز به دلیل افزایش سطح دریا و توسعه مناطق شهری در نواحی کم‌ارتفاع، آسیب‌پذیری بیشتری خواهند داشت.

برای خاورمیانه، این شرایط اهمیت ویژه‌ای دارد. منطقه‌ای که هم‌اکنون نیز با گرمای شدید، کمبود آب و خشکسالی دست‌وپنجه نرم می‌کند، در صورت تداوم روند گرمایش می‌تواند با افزایش فشار بر منابع آب، کشاورزی و سکونتگاه‌های انسانی مواجه شود. در ایران نیز ترکیب گرمایش، کاهش منابع آب و افزایش رخدادهای حدی می‌تواند آسیب‌پذیری مناطق مختلف را بیشتر کند.

با این حال، UNEP تأکید کرده که عبور از ۱.۵ درجه الزاماً به معنی غیرممکن شدن بازگشت به این سطح نیست. اما هرچه انتشار گازهای گلخانه‌ای دیرتر کاهش پیدا کند، بازگرداندن دمای جهانی به محدوده پایین‌تر دشوارتر و پرهزینه‌تر خواهد شد.

در واقع، هشدار جدید سازمان ملل یک پیام روشن دارد: مسئله اقلیم دیگر مربوط به آینده دور نیست. تغییرات اقلیمی همین حالا در قالب گرمای شدید، خشکسالی، سیلاب و تغییر الگوی منابع آب در حال تغییر دادن جغرافیای مناطق مختلف جهان است