هوش مصنوعی، اطلاعات کهنه و «زنجیرهای از اشتباهات»؛ روایت بلومبرگ از فاجعه میناب
مریم حسینزاده هنزایی، توانانیوز ـ گزارش تحقیقی بلومبرگ از داخل پنتاگون نشان میدهد که حمله مرگبار به مدرسه ابتدایی در میناب ایران، نه یک «تصمیم فاجعهبار واحد»، بلکه حاصل مجموعهای از خطاهای...
مریم حسینزاده هنزایی، توانانیوز ـ گزارش تحقیقی بلومبرگ از داخل پنتاگون نشان میدهد که حمله مرگبار به مدرسه ابتدایی در میناب ایران، نه یک «تصمیم فاجعهبار واحد»، بلکه حاصل مجموعهای از خطاهای قابلپیشگیری بوده است؛ از جمله اتکای بیشازحد به هوش مصنوعی، تصاویر ماهوارهای کهنه و برچیدن تیمهای حفاظت از غیرنظامیان.
اتکای کورکورانه به هوش مصنوعی؛ «میون» به جای انسان تصمیم گرفت
بر اساس گزارش بلومبرگ به نقل از مقامهای دخیل در تحقیقات داخلی وزارت جنگ آمریکا (پنتاگون)، بخشی از کارکنان فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) هنگام هدفگیری، اتکای «بیشازحد» به سامانه هوش مصنوعی «میون اسمارت سیستم» (Maven Smart System) شرکت پالانتیر داشتند. این افراد انتظار داشتند که این سیستم بهطور خودکار اطلاعات کهنه یا متناقض را شناسایی و علامتگذاری کند—انتظاری که هرگز برآورده نشد .
بر اساس این گزارش، فرآیندی که در درگیریهای پیشین ممکن بود ساعتها طول بکشد—شامل بررسی سازگاری هر هدف با اهداف عملیاتی—پیش از حمله به ایران با کمک «میون» به چند دقیقه فشرده شده بود . شرکت پالانتیر در واکنش اعلام کرد که «مسئول دادههای پایه و شناسایی نقصهای اطلاعاتی نیست» و شاهدی وجود ندارد که نرمافزار این شرکت عامل خطا بوده باشد . با این حال، پس از این حادثه، این شرکت قابلیتهای جدیدی به «میون» افزود که میتواند «اطلاعات پایه را بازبینی کند تا عواملی را که یک هدف را رد میکنند شناسایی و ناسازگاریها و نادرستیهایی را که ممکن است از دید بررسی انسانی پنهان بماند، علامتگذاری کند» .
تصاویر کهنه و هشداری که هرگز به دست فرماندهان نرسید
محل حمله—مدرسه ابتدایی «شجره طیبه» در میناب—سالها پیش بهعنوان بخشی از یک مجتمع نظامی در پایگاه داده اهداف آمریکا ثبت شده بود. اما شواهد نشان میدهد که کاربری این مکان سالها قبل تغییر کرده بود. تصاویر ماهوارهای تجاری از سال ۲۰۱۸ به بعد، دیوارهای رنگی، زمین بازی و نشانههای آشکار یک مدرسه را نشان میداد .
بر اساس گزارش بلومبرگ، یک تحلیلگر اطلاعاتی آمریکایی در سال ۲۰۱۹ تغییر کاربری این مکان به مدرسه را شناسایی و در یک سامانه دیجیتال ثبت کرده بود. مشکل اما اینجا بود که آن سامانه به پایگاه داده اصلی اطلاعات نظامی—که برای تهیه و بهروزرسانی اهداف استفاده میشد—متصل نبود. در نتیجه، این هشدار حیاتی هرگز به فرماندهان مسئول عملیات نرسید و ساختمان همچنان بر اساس اطلاعات کهنه بهعنوان یک هدف نظامی ارزیابی شد .
تیمهای حفاظت از غیرنظامیان؛ از ۱۰ نفر به یک نفر
یکی دیگر از عوامل کلیدی که تحقیقات پنتاگون به آن اشاره کرده، کاهش شدید شمار کارکنان «تیمهای کاهش آسیب به غیرنظامیان» (Civilian Harm Mitigation) است. این تیمها مسئولیت نقشهبرداری از محیطهای غیرنظامی، ارزیابی حضور غیرنظامیان و توسعه گزینههای کمخطرتر برای حملات نظامی را بر عهده دارند.
بر اساس گزارش بلومبرگ، اعضای تیم فرماندهی مرکزی آمریکا که مسئول این وظیفه بودند، از ۱۰ نفر به یک نفر کاهش یافته بود. در نتیجه، هیچیک از اعضای این تیم موقعیت میناب را پیش از حمله بررسی نکرد .
شتاب تصمیمگیری و «زنجیرهای از شکستهای قابلپیشگیری»
مقامهای آمریکایی که با بلومبرگ گفتوگو کردهاند، این حادثه را «زنجیرهای از شکستهای قابلپیشگیری» توصیف میکنند، نه یک تصمیم فاجعهبار واحد. در روزهای پایانی فوریه، دولت ترامپ دستور یک حمله هوایی گسترده را صادر کرد. تنها در ۲۴ ساعت نخست، بیش از ۱۰۰۰ هدف در ایران مورد حمله قرار گرفت .
این مقامها میگویند که این دستور، بازه زمانی موجود برای نهاییکردن اهداف را بهشدت فشرده کرد. فضای فوریت ایجادشده، در کنار خلأهای اطلاعاتی درباره محل، کاهش نیروهای حفاظت از غیرنظامیان و اتکای بیشازحد به هوش مصنوعی، زمینه را برای این خطای مرگبار فراهم ساخت .
بر اساس گزارش بلومبرگ، تنها چند ساعت پس از حمله، برخی از کارکنان پنتاگون متوجه شدند که آمریکا مسئول این حمله بوده است. با این حال، واشنگتن تاکنون بهطور رسمی مسئولیت آن را نپذیرفته است .
ابعاد انسانی فاجعه
در حمله ۲۸ فوریه، دو موشک تاماهاوک به ساختمان و محوطه مدرسه ابتدایی شجره طیبه اصابت کرد. بر اساس آمار رسمی ایران، ۱۵۵ نفر جان باختند که در میان آنها دستکم ۱۲۳ کودک—۷۳ پسر و ۴۷ دختر—و همچنین ۲۶ معلم، ۷ والدین و یک راننده اتوبوس مدرسه حضور داشتند . از نظر شمار تلفات کودکان، این «مرگبارترین خطای هدفگیری ارتش آمریکا در قرن بیستویکم» محسوب میشود .
هیئت حقیقتیاب مستقل سازمان ملل متحد روز پنجشنبه اعلام کرد که «دلایل معقولی» برای این باور وجود دارد که آمریکا در این حمله و حمله دیگری به مجموعه ورزشی در لامرد، مرتکب جنایت جنگی شده است. این هیئت تأکید کرد که مدرسه میناب «ماهیتی آشکارا غیرنظامی» داشته و آمریکا «در انجام وظیفه خود برای تأیید نظامیبودن هدف کوتاهی کرده است» .
کاخ سفید این یافتهها را رد کرده و سخنگوی آن شورای حقوق بشر سازمان ملل را متهم کرده که «هیچ کاری برای حقوق بشر انجام نداده است»
سکوت پنتاگون و تحقیقاتی که منتشر نمیشود
گزارش نهایی تحقیقات پنتاگون که در ماه مارس آغاز شده بود، هنوز منتشر نشده است—هرچند مقامها میگویند این تحقیقات «از چند ماه پیش تقریباً تکمیل شده است». دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام که دستور انجام این تحقیقات را صادر کرده بود، در ماه مه به کنگره گفت که به شفافسازی متعهد است، اما مشخص نیست چه بخشی از این گزارش در نهایت علنی خواهد شد .
سخنگوی پنتاگون در واکنش به این گزارش گفت که این حادثه «همچنان در دست بررسی است» و از اظهارنظر بیشتر خودداری کرد .
در حالی که واشنگتن همچنان از پذیرش رسمی مسئولیت این فاجعه سر باز میزند، گزارش بلومبرگ تصویری از یک سیستم تصمیمگیری بهشدت آسیبپذیر ترسیم میکند: سیستمی که در آن هوش مصنوعی جایگزین قضاوت انسانی شده، اطلاعات کهنه جایگزین واقعیتهای میدانی شده و تیمهای نظارتی قربانی کاهش بودجه و نیرو شدهاند. نتیجه، آنگونه که یکی از مقامهای پنتاگون به بلومبرگ گفته، «زنجیرهای از شکستهای قابلپیشگیری» بوده است که به قیمت جان بیش از ۱۵۰ انسان—که بیشترشان کودکان بودند—تمام شد.