مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ ممدانی در تاریخ ۹ ژوئن ۲۰۲۶ (سه روز پیش از آغاز رسمی مسابقات) در سخنانی که توسط رسانههای مختلف از جمله خبرگزاری فارس و شبکههای عربی منتشر شد، به صراحت اعلام کرد: «صدور ویزای یکروزه برای تیم ایران جهت شرکت در جامجهانی در تضاد با روح جامجهانی است.» او همچنین به رد درخواست ویزای جمعی از خبرنگاران و برخی اعضای کادر فنی تیم ایران اشاره کرد و آن را اقدامی تبعیضآمیز و ناقض اصول مسابقات دانست.
ممدانی افزود که «اقدامات تبعیضآمیز دولت آمریکا، روحیه مسابقات که مبتنی بر مشارکت برابر همه تیمهاست را زیر سؤال میبرد.» این اظهارات در حالی صورت میگیرد که ممدانی پیشتر نیز در طول ماه رمضان، از هویت دینی خود برای تقویت پیوند با جوامع مختلف بهره گرفته بود، اما این بار با لحنی صریحتر و در سطحی فراتر، وارد یک مناقشه سیاسی-بینالمللی شده است.
محدودیتهای بیسابقه آمریکا علیه تیم ملی ایران
۱. ویزای یکروزه؛ بحران لجستیکی برای بازیکنان
جدیدترین و عجیبترین محدودیت اعمالشده از سوی دولت آمریکا، الزام تیم ملی ایران به ورود و خروج در روز مسابقه است. طبق این شرط، بازیکنان ایرانی فقط در صبح روز بازی میتوانند وارد خاک آمریکا شوند و موظف هستند بلافاصله پس از پایان مسابقه و در همان شب، کشور را ترک کرده و به اردوی خود در تیخوانا، مکزیک بازگردند.
سفیر ایران در مکزیک، ابوالفضل پسندیده، با تأیید این موضوع گفت: «ما میتوانیم صبح وارد شویم و باید همان روز خارج شویم.» سرمربی تیم، امیر قلعهنویی، با ابراز نارضایتی شدید از این وضعیت عنوان کرد: «ما باید هفته گذشته اینجا بودیم، زیرا اختلاف زمانی ۱۲ ساعته نیازمند دو هفته تطبیق است… پیش از مسائل فنی، باید اصول اخلاقی و انسانی رعایت شوند——که فکر میکنم در مورد ما این طور نبود.»
کاپیتان تیم، احسان حاجصفی، نیز ضمن ابراز نارضایتی، تأکید کرد که تیم قصد دارد شکایت رسمی خود را به فیفا ارائه دهد. یک بازیکن اسبق تیم ملی، فرزاد آشوبی، این شرایط را «باورنکردنی و فاجعهبار» توصیف کرد و پرسید: «آیا تیمی واقعاً میتواند در روز مسابقه با یک پرواز سهساعته وارد شود، پا به زمین بگذارد و انتظار اجرای خوب داشته باشد؟ ما باید شب قبل در شهر مسابقه بمانیم و با آرامش و اعتمادبهنفس به مصاف حریف برویم.»
رد درخواست ویزای ۱۵ نفر از اعضای کادر پشتیبانی
شدیدترین اقدام تبعیضآمیز آمریکا، رد درخواست ویزای حدود ۱۵ نفر از اعضای کلیدی کادر فنی، مدیریتی و رسانهای تیم ملی ایران است. بر اساس گزارشهای مختلف، افرادی که ویزای آنها رد شده شامل شخصیتهای برجستهای چون مهدی تاج (رئیس فدراسیون فوتبال ایران——که سابقه عضویت در سپاه پاسداران را دارد)، هدایت ممبینی (دبیرکل فدراسیون)، مهدی محمدنبی (نایبرئیس) و همچنین مدیران رسانهای، تحلیل و روابطبینالملل میشوند.
سفارت ایران در ترکیه در واکنش به این اقدام، در پلتفرم ایکس (توییتر سابق) نوشت: «ایالات متحده رفتار تعمدی و تبعیضآمیز خود علیه تیم ملی فوتبال ایران را به بالاترین سطح خود رسانده است. فیفا باید آمریکا را در قبال نقض قوانین و رفتار تبعیضآمیز با تیم ملی ایران پاسخگو کند.»
فدراسیون فوتبال ایران نیز این اقدام را «آشکارترین شکل دخالت سیاست در ورزش» توصیف کرد و تأکید نمود که دولت آمریکا «محیطی تبعیضآمیز و نابرابر» علیه تیم ایران ایجاد کرده است.
ممنوعیت ورود هواداران؛ بلیطهای جامجهانی لغو شد
علاوه بر بازیکنان و کادر فنی، هواداران ایرانی نیز از حضور در ورزشگاههای آمریکا محروم شدهاند. فدراسیون فوتبال ایران روز سهشنبه (۹ ژوئن) اعلام کرد که دولت آمریکا سهمیه بلیتهای اختصاصیافته به ایران برای بازیهای مرحله گروهی را لغو کرده است. طبق مقررات فیفا، هر فدراسیون عضو حق دریافت هشت درصد بلیتهای هر مسابقه را دارد که از طریق کانالهای رسمی در اختیار هواداران آن کشور قرار میگیرد. فدراسیون ایران تأکید کرد که «در اقدامی غیرمنتظره، سهمیه اعطاشده به فدراسیون فوتبال ایران لغو شده و در شرایط فعلی، فدراسیون قادر نیست حتی یک بلیت هم در اختیار هواداران تیم ملی قرار دهد.» این اقدام «برخلاف روح حاکم بر مسابقات بینالمللی و اصل برابری میان کشورهای شرکتکننده» توصیف شده است.
همچنین گزارشها حاکی از آن است که دولت آمریکا برای هواداران ایرانی اساساً امکان اخذ ویزا را فراهم نکرده است——به طوری که کل یک ملت فوتبالی در زمین حضور دارد اما از سکوها غایب است.
جابجایی اردوی آمادهسازی به مکزیک
به دلیل این محدودیتها، تیم ملی ایران ناچار شد اردوی آمادهسازی خود را از توسان، آریزونا به شهر مرزی تیخوانا در مکزیک منتقل کند. بازیکنان ایرانی اکنون در هتلی در تیخوانا اقامت دارند و برای هر بازی باید صبح روز مسابقه با اتوبوس یا پرواز وارد خاک آمریکا شوند و شب همان روز بازگردند.
موج گسترده انتقادات بینالمللی
۱. واکنش تند ایران: «دخالت سیاسی در ورزش در بدترین شکل ممکن»
دولت ایران و فدراسیون فوتبال این کشور با لحنی بسیار تند به اقدامات آمریکا واکنش نشان دادهاند. فدراسیون فوتبال ایران در بیانیهای قاطع عنوان کرد که دولت آمریکا «محیطی تبعیضآمیز و نابرابر از طریق رفتار هدفمند» علیه تیم ایران ایجاد کرده و این اقدام «دخالت سیاست در ورزش در بدترین شکل ممکن» است. سفارت ایران در آفریقای جنوبی نیز در پلتفرم ایکس نوشت: «میزبان نالایق جامجهانی در انجام مسئولیتهای خود ناتوان است.»
۲. فیفا و اینفانتینو: سکوت معنادار در برابر نقض میزبانی
علیرغم اعتراضات گسترده ایران، فیفا و رئیس آن جانی اینفانتینو——که پیشتر جایزه صلح فیفا را به دونالد ترامپ اعطا کرده و ائتلاف نزدیکی با او داشته است——در برابر این محدودیتها سکوت اختیار کردهاند. در حالی که فیفا بر اساس قوانین خود موظف است از برابری شرایط برای همه کشورهای شرکتکننده تضمین دهد، اینفانتینو درخواست قبلی ایران برای انتقال بازیها به مکزیک یا کانادا را رد کرده است.
یک بازیکن اسبق تیم ملی ایران با اشاره به این سکوت گفت: «فیفا یک نهاد بینالمللی است——تصمیمگیرنده و ناظر فوتبال جهان. حق ندارد گزینشی عمل کند. شرایط ناعادلانهای بر تیم تحمیل میشود.»
۳. تشدید تنشها با سایر کشورها
اقدامات تبعیضآمیز آمریکا محدود به تیم ایران نبوده و کشورهای دیگری را نیز درگیر کرده است. بازداشت أیمن حسین، ستاره تیم ملی عراق به مدت هفت ساعت در فرودگاه شیکاگو و ترحیل عکاس تیم ملی عراق پس از ۱۲ ساعت بازداشت، ترحیل داور صومعهای «عمر عبدالقادر ارتن» (که بهترین داور آفریقا معرفی شده بود) و همچنین رفتار تحقیرآمیز با کاروانهای تیمهای ملی سنگال و ازبکستان، همه بخشی از الگوی تبعیضآمیز دولت آمریکا ارزیابی شده است.
انجمن بینالمللی مطبوعات ورزشی (AIPS) نیز در نامهای به مقامات فیفا، از ممانعت از ورود خبرنگاران ایرانی و آفریقایی به آمریکا به شدت انتقاد کرد. رئیس AIPS گفت: «سیاستمداران همیشه میگویند ورزش متحد میکند، اما در این مورد ما داریم در جهت مخالف حرکت میکنیم… ما امیدواریم فیفا بتواند هر کاری برای تضمین ویزا انجام دهد.»
تحلیل و پیامدهای ژئوپلیتیکی
۱. دوگانههای راهبردی ورزش در برابر سیاست
این بحران یک بار دیگر تناقض عمیق میان «روح ورزش» به مثابه نماد صلح و همبستگی و واقعیتهای تلخ قدرتهای سیاسی را آشکار کرده است. از یک سو، ایالات متحده به عنوان یکی از میزبانان جامجهانی، تعهد اخلاقی و قانونی دارد که شرایط برابر را برای تمامی ۴۸ تیم شرکتکننده فراهم کند. از سوی دیگر، تشدید مناقشات سیاسی و نظامی میان واشنگتن و تهران که از فوریه ۲۰۲۶ با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شدطبیعتاً مانع از رویکرد بیطرفانه دولت آمریکا میشود. در واقع، نهادهای میزبان نه تنها نتوانستهاند ورزش را از سیاست جدا نگه دارند، بلکه ابزارهای دیپلماتیک را به سلاحی برای فشار حداکثری علیه تیم ملی ایران تبدیل کردهاند.
۲. پیامدهای اعتباری برای میزبانی آمریکا
با وجود ادعای سفیر آمریکا در ترکیه که «ورزش از مرزها فراتر میرود»، عملا فراترین مرزها توسط همان دولت پشت درهای ورودی ورزشگاهها بازتولید شده است. رفتار تبعیضآمیز با تیم ایران——از جمله الزام به ویزای یکروزه، ممنوعیت اقامت شبانه و رد درخواست ویزای ۱۵ نفر از اعضای کادر فنی——نه تنها نقض آشکار میثاقهای فیفا و حقوق بنیادین ورزشکاران است، بلکه جایگاه آمریکا را به عنوان کشوری که مدعی آزادی و برابری است در سطح جهانی به شدت تضعیف کرده است.
۳. ریشههای سیاسی و حقوقی محدودیتها
تحلیل حقوقی نشان میدهد که محدودیتهای اعمالشده علیه تیم ملی ایران ریشه در سه لایه دارد:
نخست، تحریمهای گسترده و ممنوعیت سفر که از سالهای گذشته علیه اتباع ایرانی اعمال میشود و شامل محدودیتهای ویزایی شدید است. دوم، وضعیت جنگی میان دو کشور از فوریه ۲۰۲۶ که هرگونه تعامل عادی را به شدت دشوار کرده است. سوم، ادعای دولت آمریکا مبنی بر ارتباط برخی از اعضای تیم ایران با سپاه پاسداران——که واشنگتن آن را گروهی تروریستی میداند——که مبنایی برای رد ویزای مقامات ارشد فدراسیون بوده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیشتر هشدار داده بود که مشکل اصلی بازیکنان نیست، بلکه «برخی افراد دیگر هستند که میخواهند با خود بیاورند» و اشاره کرده بود که ممکن است آن افراد با سپاه پاسداران ارتباط داشته باشند.
۴. فشار حداکثری در لباس ورزشی؛ از توئیتر تا بلیت
آنچه این بحران را از تحریمهای مرسوم متمایز میسازد، وسعت اقدامات تبعیضآمیز در تمامی لایههای حضور تیم ایران در جامجهانی است. دولت آمریکا نه تنها ورود کادر فنی و رسانهای را مسدود کرده، نه تنها ویزای بازیکنان را محدود و مشروط ساخته، بلکه حتی هواداران ایرانی را از خرید بلیت و حضور در ورزشگاهها منع کرده است. لغو سهمیه هشت درصدی بلیتهای ایران——که حقی قانونی برای هر تیم شرکتکننده است——عملاً به معنای حذف صدای یک ملت کامل از سکوهای مسابقات جهانی به شمار میرود.
۵. پیامدهای انتخاباتی برای ترامپ و چشمانداز تبعیض
اظهارات ممدانی——شهرداری با هویت دینی مشخص و پایگاه مردمی قوی——در آستانه رقابتهای انتخاباتی آتی آمریکا، میتواند بخشی از روایتسازی علیه سیاست خارجی تبعیضآمیز دولت ترامپ باشد. ممدانی در ماه رمضان گذشته توانست با رویکرد عملگرایانه و در عین حال معطوف به عدالت، حمایت قابل توجهی از جوامع مسلمان و مترقی نیویورک جلب کند. اظهارات اخیر او علیه سیاستهای ویزایی دولت، نه تنها از سوی جامعه مسلمانان آمریکا، بلکه از سوی فعالان حقوق بشر و هواداران فوتبال در سطح بینالمللی نیز با استقبال گستردهای روبهرو شده است.
با این حال، در صورت ادامه مسابقات با این روند تبعیضآمیز، این نگرانی جدی وجود دارد که تیمهای دیگری نیز——به ویژه از کشورهای در حال توسعه——در آینده با محدودیتهای مشابه مواجه شوند. همان گونه که انجمن بینالمللی مطبوعات ورزشی (AIPS) هشدار داده است، «مشکل فقط به ایران محدود نمیشود. همکاران آفریقایی نیز با ویزای یکبارورود مواجهاند و در صورت سفر به کانادا یا مکزیک، دیگر نمیتوانند به آمریکا بازگردند.»
جمعبندی و نتیجهگیری
اظهارات زهران ممدانی، شهردار مسلمان نیویورک، نقطه عطفی در موج انتقادات به رویکرد تبعیضآمیز دولت آمریکا علیه تیم ملی ایران محسوب میشود. نقد او از منظر یک مقام ارشد شهری در قلب آمریکا و با پیشینه هویتی مسلمان، آینۀ تناقضهای عمیق میان ادعای بیطرفی و میزبانی برابر از یک سو و فشار حداکثری علیه یک کشور و ملت از سوی دیگر است.
اقدامات آمریکا در صدور ویزای یکروزه، رد درخواست اعضای کادر فنی و رسانهای، لغو سهمیه بلیت هواداران و ایجاد مانع برای حضور خبرنگاران و داوران——همگی تصویری از «جنگ سردی» را ترسیم میکند که در میانه بزرگترین رخداد ورزشی جهان، هرگونه امکان حضور منصفانه و برابر را از تیم ملی ایران سلب کرده است. در مقابل، صراحت لهجه ممدانی و اشاره او به «روح جامجهانی» که مبتنی بر مشارکت برابر همه اعضاست، این پرسش اساسی را پیش میکشد: آیا جامجهانی ۲۰۲۶، جشنواره فوتبال خواهد بود یا نمایشگاه جدیدی از تبعیضهای سیاسی با لباس ورزشی؟
پاسخ به این پرسش، به اقدام فوری فیفا و نهادهای بینالمللی برای تضمین رعایت اصول بنیادین برابری و عدم تبعیض بستگی دارد. در غیر این صورت، این رویداد بزرگ نه در تاریخ ورزش، بلکه در تاریخ دیپلماسی و سیاست خارجی تبعیضآمیز ایالات متحده ثبت خواهد شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟