پارادوکس خلیج فارس: چرا اعراب از جنگ می‌گریزند اما بر «محاصره» ایران اصرار دارند؟
مریم حسین‌زاده هنزایی، توانانیوز ـ در حالی که دیپلماسی منطقه‌ای برای پایان دادن به رویارویی نظامی آمریکا و ایران جان دوباره گرفته است، یک شکاف راهبردی در قلب اردوگاه عربی خلیج فارس آشکار شده...
مریم حسین‌زاده هنزایی، توانانیوز ـ در حالی که دیپلماسی منطقه‌ای برای پایان دادن به رویارویی نظامی آمریکا و ایران جان دوباره گرفته است، یک شکاف راهبردی در قلب اردوگاه عربی خلیج فارس آشکار شده است: شکافی میان کسانی که خواهان «مذاکره برای توقف جنگ» هستند و کسانی که همزمان «تداوم فشار اقتصادی و محاصره دریایی» را شرط هرگونه توافق می‌دانند. این موضع دوگانه، نه یک تناقض ساده، بلکه بازتاب محاسبه‌ای پیچیده از ترس‌ها، منافع و محدودیت‌های کشورهای عربی در قبال جمهوری اسلامی است.
بر اساس گزارش‌های وال‌استریت ژورنال و تحلیل‌های منطقه‌ای، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ماه‌های اخیر نه‌تنها از ادامه فشار حداکثری آمریکا بر ایران حمایت کرده‌اند، بلکه فعالانه برای حفظ آن لابی می‌کنند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، به مقامات آمریکایی اعلام کرده است که واشنگتن باید محاصره دریایی علیه ایران را تا زمانی که تهران به امضای «توافقی جدید» وادار شود، ادامه دهد. در همین حال، مقامات اماراتی نیز خواستار حفظ فشار حداکثری شده‌اند و ابوظبی به یکی از حلقه‌های اصلی راهبرد واشنگتن برای قطع دسترسی ایران به نظام مالی جهانی تبدیل شده است.
چرا اعراب از جنگ می‌ترسند اما بر فشار اصرار دارند؟
پاسخ در یک پارادوکس امنیتی نهفته است که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» گرفتار کرده است. از یک سو، این کشورها به‌شدت از گسترش درگیری نظامی مستقیم آمریکا با ایران هراس دارند، زیرا می‌دانند که خاک و زیرساخت‌های اقتصادی‌شان در تیررس موشک‌ها و نیروهای نیابتی ایران قرار دارد. تحلیل فارن پالیسی نشان می‌دهد که کشورهای خلیج فارس همچنان برای حفاظت در برابر ایران به ایالات متحده وابسته‌اند، اما همین وابستگی امنیتی خطر حملات ایران را نیز افزایش داده است. به همین دلیل، آنها با «تشدید نظامی» مخالفند و از مذاکره برای توقف جنگ حمایت می‌کنند.
از سوی دیگر، این کشورها مطلقاً نمی‌خواهند که پایان جنگ به تقویت موقعیت راهبردی ایران در منطقه منجر شود. یک مقام عربی و تحلیلگر مسائل خلیج فارس تأکید می‌کند که ریاض و ابوظبی «ارزش زیادی برای حفظ فشار آمریکا تا زمانی که تهران امتیازات معناداری بدهد، قائل‌اند». هدف نهایی، تضعیف ساختاری جمهوری اسلامی است تا توازن قدرت در خلیج فارس به نفع ایران تغییر نکند. بنابراین، آنها «مذاکره» را نه به‌عنوان مسیری برای عادی‌سازی، بلکه به‌عنوان ابزاری برای تحمیل یک «توافق ضعیف‌شده» به تهران می‌بینند؛ توافقی که در آن ایران بدون دریافت امتیاز اقتصادی معنادار، مجبور به عقب‌نشینی در حوزه‌های موشکی، هسته‌ای و منطقه‌ای شود.
معماری «محاصره»: ایران واقعاً در محاصره است؟
اصطلاح «محاصره» در گفتمان کنونی منطقه، صرفاً یک استعاره نیست؛ بلکه توصیف یک واقعیت چندلایه است. ایران امروز با ترکیبی از محاصره دریایی، تحریم‌های فلج‌کننده و انزوای مالی روبه‌روست. وزیر خزانهداری آمریکا در اوت ۲۰۲۶ از راه‌اندازی کمپینی با عنوان «روز دی اقتصادی» خبر داد که هدف آن «قطع تمام شریان‌های حیاتی اقتصادی باقی‌مانده» ایران توصیف شد. این تحریم‌ها حوزه‌هایی مانند دارایی‌های دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی را در بر می‌گیرد و nearly ۶۰ نهاد و کشتی را هدف قرار داده است. همزمان، محاصره دریایی نیروی دریایی آمریکا، صادرات نفت ایران را هدف گرفته و تنگه هرمز را به گلوگاهی برای فشار حداکثری تبدیل کرده است.
با این حال، «محاصره» به معنای فروپاشی کامل اقتصادی نیست. ایران نشان داده است که توان تحمل فشارهای قابل‌توجه را دارد و حاضر است به جای پذیرش شرایط آمریکا، بار اقتصادی سنگینی را تحمل کند. مقامات ایرانی و سپاه پاسداران تأکید کرده‌اند که ابزارهای لازم برای مقابله با پیامدهای فشار اقتصادی را در اختیار دارند و تسلیم نخواهند شد. اما تحلیلگران غربی نیز اذعان دارند که «آسیب اقتصادی لزوماً به امتیاز راهبردی ترجمه نمی‌شود» و وادار کردن تهران به رها کردن آنچه «منافع امنیتی اصلی» می‌داند، بسیار دشوار و معادل «تسلیم راهبردی» است.
شکاف در اردوگاه عربی: ریاض و ابوظبی در برابر دوحه و مسقط
یکی از وجوه مهم این پارادوکس، عدم وجود یک موضع واحد عربی است. در حالی که عربستان و امارات بر طبل تداوم فشار و محاصره می‌کوبند، قطر و عمان مسیر دیگری را در پیش گرفته‌اند. دوحه پیشنهاد آتش‌بس هفت‌روزه و بازگشایی مرحله‌ای تنگه هرمز در ازای لغو محاصره را مطرح کرده است. مسقط نیز که روابط دوستانه‌ای با تهران دارد، با اقدام نظامی و محاصره دریایی آمریکا مخالف است و بر میانجیگری تأکید می‌کند. این شکاف نشان می‌دهد که «تمایل کشورهای عربی» به مذاکره، یک تمایل هماهنگ و یکپارچه نیست، بلکه تاکتیکی است که در آن هر بازیگر، متناسب با آسیب‌پذیری و منافع خود، میان «دیپلماسی» و «فشار» توازن برقرار می‌کند.
نتیجه: محاصره به‌عنوان ابزار چانه‌زنی، نه جایگزین جنگ
آنچه امروز در خلیج فارس می‌گذرد، یک راهبرد ترکیبی است: کشورهای عربی هم‌پیمان با واشنگتن می‌خواهند «صدای جنگ» خاموش شود تا امنیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری‌هایشان آسیب نبیند، اما همزمان می‌خواهند «فشار محاصره» ادامه یابد تا ایران از موضع ضعف به میز مذاکره بیاید و دستاوردهای راهبردی خود را واگذار کند. ایران نیز در محاصره‌ای چندلایه قرار دارد که اقتصادش را زیر فشار بی‌سابقه‌ای گرفته، اما هنوز به نقطه تسلیم نرسیده است. آینده این پارادوکس به آن بستگی دارد که کدام نیرو قوی‌تر باشد: نیاز اعراب به ثبات و پایان جنگ، یا ترس آنها از یک ایران قدرتمند و رهاشده از محاصره. تا زمانی که این توازن برقرار نشود، «مذاکره بدون رفع محاصره» به احتمال زیاد به یک بن‌بست طولانی و فرسایشی تبدیل خواهد شد؛ بن‌بستی که در آن نه جنگ تمام می‌شود و نه محاصره برداشته می‌شود.