پشت مرزهای ایران و پاکستان چه خبر است؟

توانانیوز، طبق گزارش رسانه‌ها کامیون‌های ایران پشت مرز ایران و پاکستان متوقف مانده‌اند و امکان ورود به خاک همسایه شرقی را ندارند. در روزهایی که محاصره دریایی آمریکا بخش بزرگی از مسیرهای تجاری ایران را تحت فشار قرار داده و تهران برای حفظ جریان واردات و صادرات به مرزهای زمینی پناه برده است، توقف تجارت در دو گذرگاه مهم ایران و پاکستان این پرسش را جدی‌تر از همیشه مطرح می‌کند: آیا فشار برای بستن راه‌های زمینی ایران آغاز شده و آیا پاکستان نخستین حلقه این زنجیره است؟

باید میان دو روایت تفاوت گذاشت. روایت نخست، روایت رسمی پاکستان است: توقف تجارت اقدامی موقت برای مسائل امنیتی، مقابله با قاچاق و اصلاح مدیریت مرز است. روایت دوم، به مشکل بانکی بازمی‌گردد. فعالان اقتصادی ایرانی گفته‌اند الزام‌های جدید برای ثبت و تأیید عملیات واردات و صادرات در شبکه بانکی پاکستان، با توجه به تحریم سیستم بانکی ایران، عملاً انجام تجارت را برای واردکنندگان پاکستانی و صادرکنندگان ایرانی دشوار کرده است.

واقعیت جغرافیایی ایران اجرای یک محاصره زمینی کامل را بسیار دشوار می‌کند.هیچ‌یک از همسایه‌ها الزاماً حاضر نیستند هزینه اقتصادی و سیاسی قطع کامل تجارت با ایران را بپذیرند. تجربه ماه‌های گذشته نیز همین را نشان داده است.  فایننشال‌تایمز از افزایش شدید تجارت زمینی ایران با ترکیه خبر داده و گزارش‌های دیگر نیز از فعال‌شدن مسیرهای زمینی از پاکستان و دیگر همسایگان سخن گفته‌اند. اما از این واقعیت نباید نتیجه گرفت که فشار زمینی بی‌اثر است. محاصره کامل شاید دشوار باشد، اما ایجاد گلوگاه‌های متعدد کاملاً ممکن است.

در چنین شرایطی، راهبرد «همسایگی» دیگر صرفاً یک سیاست خارجی مطلوب نیست؛ به بخشی از زیرساخت تاب‌آوری اقتصادی کشور تبدیل می‌شود. همسایه‌ای که امروز مسیر تجارت است، فردا می‌تواند گلوگاه تجارت باشد. به همین دلیل، تهران باید علاوه بر پیگیری فوری بازگشایی مسیر پاکستان، همزمان چند مسیر جایگزین را فعال و از وابستگی بیش از اندازه به هر یک از آنها جلوگیری کند.