مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز _جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگو با نشریه انگلیسی «آنهرد» (UnHerd) که در روز پنجشنبه ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، مدعی شده که یکی از مهمترین دستاوردهای مذاکرات سوئیس، دستیابی به توافق اولیه برای ایجاد یک کانال ارتباطی مستقیم نظامی میان ایران و آمریکا بوده است.
به گفته ونس، هدف اصلی واشنگتن از این اقدام، ایجاد سازوکاری برای کاهش تنشها و جلوگیری از تشدید درگیریهای نظامی در آینده بوده است. او افزوده که طرف ایرانی با این پیشنهاد موافقت کرده و قرار شده نمایندهای از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نمایندهای از فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در دوحه (پایتخت قطر) مستقر شوند تا از طریق این کانال، بسیاری از اختلافات میان دو کشور حلوفصل شود.
طبق گزارشها، این توافق در چارچوب تفاهمنامهای صورت گرفته که در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ میان ایران و آمریکا به امضا رسیده و شامل توقف فوری خصومتها در تمام جبههها از جمله لبنان است. دور بعدی مذاکرات اجرایی این تفاهمنامه در ۲۱ ژوئن در بورگنشتوک سوئیس با میانجیگری قطر و پاکستان برگزار شده است.
ونس همچنین مدعی شده که ایران در این مذاکرات، تعهدات سختگیرانهتری نسبت به برجام در زمینه بازرسیهای هستهای و حذف ذخایر اورانیوم غنیشده خود پذیرفته است.
۲. موضوع خرید محصولات کشاورزی از آمریکا
همزمان با ادعای کانال نظامی، موضوع آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و خرید محصولات کشاورزی از آمریکا نیز به یکی از محورهای اصلی اختلاف نظر تبدیل شده است.
ادعای آمریکا
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده که داراییهای آزادشده ایران در حساب امانی تحت کنترل آمریکا قرار میگیرد و صرفاً برای خرید مواد غذایی و تجهیزات پزشکی از آمریکا، از جمله ذرت، گندم و سویا از کشاورزان آمریکایی، هزینه خواهد شد. به گزارشها، مبلغ حدود ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در این مرحله آزاد شده است.
ترامپ تأکید کرده که «هیچ پول نقدی مستقیماً در اختیار ایران قرار نخواهد گرفت» و واشنگتن از منابع کنترلشده ایران برای پرداخت به کشاورزان آمریکایی استفاده خواهد کرد.
واکنش ایران
مقامات ایرانی بهشدت این ادعا را رد کردهاند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس تیم مذاکرهکننده ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آمریکا بهدروغ ادعا میکند که داراییهای آزادشده ما صرف خرید محصولات کشاورزی آنها خواهد شد. تنها محصولی که ما برداشت میکنیم همان چیزی است که شما کاشتهاید: دههها بیاعتمادی.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز اعلام کرد که هیچ محدودیتی در نحوه استفاده از داراییهای آزادشده وجود ندارد و خرید محصولات کشاورزی بر اساس «قیمت و کیفیت» تعیین میشود، نه بر اساس الزامات واشنگتن.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، نیز تأکید کرد که «هیچ الزامی برای خرید محصولات آمریکایی وجود ندارد» و ایران تنها در صورتی از تأمینکنندگان آمریکایی خرید خواهد کرد که محصولات آنها از نظر کیفیت و قیمت رقابتی باشد.
۳. پیشینه خرید محصولات کشاورزی ایران از آمریکا در دوران تحریم
آیا ایران پیشتر نیز در شرایط تحریم از شرکتهای آمریکایی خرید میکرده؟
پاسخ مثبت است، اما با شرایط و محدودیتهای خاص.
سابقه تاریخی
- از سال ۱۹۹۹ میلادی، دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) مجوز صادرات محصولات کشاورزی و مواد غذایی به ایران را صادر کرده است. پیش از آن، در آوریل ۱۹۹۹، دولت کلینتون اعلام کرد که فروش مواد غذایی، دارو و تجهیزات پزشکی را از فهرست تحریمهای ایران مستثنی میکند.
- قانون اصلاح تحریمهای تجاری و تقویت صادرات مصوب ۲۰۰۰ (TSRA)، صادرات محصولات کشاورزی، دارو و تجهیزات پزشکی به ایران را مجاز اعلام کرد، اما این صادرات نیازمند اخذ مجوزهای یکساله از OFAC بود.
- از اکتبر ۲۰۱۱، OFAC مجوز عمومی برای صادرات مواد غذایی به ایران صادر کرد که دیگر نیازی به مجوزهای خاص یکساله نداشت.
- در فوریه ۲۰۲۰، OFAC مجوز عمومی شماره ۸ را صادر کرد که تراکنشهای مربوط به صادرات محصولات کشاورزی و دارو به ایران را تسهیل میکرد.
وضعیت عملی
با وجود این مجوزها، موانع عملی متعددی از جمله مشکلات بانکی، ریسکهای سیاسی و موانع اداری، همواره مانع از گسترش تجارت کشاورزی آمریکا با ایران شده است. با این حال، محمولههای پراکنده و موردی محصولات کشاورزی آمریکا در سالهای اخیر به ایران ارسال شده است.
تفاوت وضعیت کنونی با گذشته
تفاوت اصلی در وضعیت کنونی این است که:
۱. حجم قابلتوجهی از داراییهای مسدودشده ایران (حدود ۱۲ میلیارد دلار) در حساب امانی تحت کنترل آمریکا قرار گرفته است، در حالی که در گذشته خریدها عمدتاً با منابع مالی آزاد ایران انجام میشد.
۲. ادعای الزام به خرید انحصاری از آمریکا توسط مقامات آمریکایی مطرح شده، در حالی که در گذشته چنین الزامی وجود نداشت و خرید بر اساس نیاز و رقابت اقتصادی صورت میگرفت.
۳. پیوند این موضوع با توافق جامعتر سیاسی و نظامی، آن را از یک معامله صرفاً تجاری به موضوعی ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است.
۴. جمعبندی
در مورد خرید محصولات کشاورزی، اگرچه ایران در دوران تحریم نیز به صورت موردی و با اخذ مجوز از OFAC اقدام به خرید محصولات کشاورزی از آمریکا کرده است، اما ادعای آمریکا مبنی بر الزام ایران به خرید انحصاری از کشاورزان این کشور با ردیه قاطع مقامات ایرانی مواجه شده است. تهران تأکید دارد که استفاده از داراییهای آزادشده مشمول هیچ محدودیتی نبوده و خریدها صرفاً بر اساس کیفیت و قیمت رقابتی انجام خواهد شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟