گزارش IMO از کاهش انتشار کربن در کشتیرانی؛ آیا روند کربن‌زدایی با سرعت کافی پیش می‌رود؟
به گزارش توانانیوز به نقل از مانا:صنعت کشتیرانی جهان در سال ۲۰۲۵ با وجود افزایش ۲ درصدی ظرفیت ناوگان و رشد یک درصدی مسافت پیموده‌شده شناورها، موفق شد انتشار کلی دی‌اکسید کربن خود را ۱.۳ درصد...
به گزارش توانانیوز به نقل از مانا:صنعت کشتیرانی جهان در سال ۲۰۲۵ با وجود افزایش ۲ درصدی ظرفیت ناوگان و رشد یک درصدی مسافت پیموده‌شده شناورها، موفق شد انتشار کلی دی‌اکسید کربن خود را ۱.۳ درصد کاهش دهد؛ با این حال، سهم سوخت‌های جایگزین از تقاضای انرژی این صنعت همچنان کمتر از ۱۰ درصد است و کارشناسان معتقدند سرعت فعلی گذار انرژی برای دستیابی به اهداف بلندمدت کربن‌زدایی کافی نیست.
آیا روند کربن‌زدایی با سرعت کافی پیش می‌رود؟
به گزارش مانا به نقل از دروری، گزارش سالانه داده‌های مصرف سوخت و انتشار کربن کشتی‌ها در چارچوب سامانه جمع‌آوری داده‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO DCS) برای سال ۲۰۲۵، قرار است در هشتاد و پنجمین نشست کمیته حفاظت از محیط زیست دریایی این سازمان (MEPC 85) که از ۳۰ نوامبر تا ۳ دسامبر ۲۰۲۶ برگزار می‌شود، بررسی شود.
این نشست از آن جهت اهمیت دارد که علاوه بر ارزیابی عملکرد زیست‌محیطی صنعت کشتیرانی، موضوع اصلاحات پیشنهادی برای گنجاندن چارچوب خالص صفر سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز در دستور کار قرار دارد. همچنین قرار است در نشست فوق‌العاده ازسرگرفته‌شده این سازمان در چهارم دسامبر ۲۰۲۶، درباره تصویب این چارچوب تصمیم‌گیری شود.
تیم گذار انرژی دروری با بررسی داده‌های تأییدشده ارائه‌شده از سوی مالکان کشتی‌ها، روند پیشرفت صنعت کشتیرانی در زمینه کاهش انتشار آلاینده‌ها و افزایش بهره‌وری انرژی را ارزیابی کرده است.
افزایش تدریجی سهم سوخت‌های جایگزین
بر اساس این گزارش، مجموع مصرف سالانه سوخت در صنعت کشتیرانی طی سال ۲۰۲۵ حدود ۲۲۱ میلیون تن بوده که از این میزان، حدود ۱۸.۳ میلیون تن به سوخت‌های جایگزین اختصاص داشته است.
سهم سوخت‌های جایگزین از تقاضای انرژی صنعت کشتیرانی از ۵.۹ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۹.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است؛ روندی که نشان‌دهنده رشد تدریجی استفاده از منابع انرژی جایگزین در ناوگان جهانی است.
در این میان، سوخت‌های زیستی بیشترین رشد را تجربه کرده‌اند و میزان مصرف آنها طی یک سال دو برابر شده است. سهم این سوخت‌ها از مجموع تقاضای سوخت‌های جایگزین نیز از ۶.۲ درصد در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۲ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
ال‌ان‌جی همچنان اصلی‌ترین سوخت جایگزین در صنعت کشتیرانی محسوب می‌شود و میزان مصرف آن از نظر حجم تقریباً در سطح سال قبل باقی مانده و به کمتر از ۱۵ میلیون تن رسیده است.
مصرف متانول نیز روندی افزایشی داشته، اما سهم آن از مجموع سوخت‌های جایگزین بر مبنای انرژی همچنان حدود ۰.۳ درصد است. آمونیاک نیز هنوز وارد آمار گزارش‌های سامانه IMO DCS نشده و انتظار می‌رود در گزارش سال آینده، اطلاعات مربوط به این سوخت به‌صورت یک بخش مستقل ارائه شود.
کاهش انتشار دی‌اکسید کربن با وجود افزایش فعالیت ناوگان
یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش دروری، کاهش ۱.۳ درصدی انتشار کلی دی‌اکسید کربن صنعت کشتیرانی در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل است؛ دستاوردی که در شرایط افزایش ۲ درصدی ظرفیت ناوگان و رشد یک درصدی مجموع مسافت پیموده‌شده شناورها حاصل شده است.
بر اساس این بررسی، متوسط انتشار کربن به ازای هر شناور حدود ۴ درصد کاهش یافته و میزان انتشار دی‌اکسید کربن به ازای هر مایل دریایی نیز ۲.۳ درصد کمتر شده است.
افزایش مصرف سوخت‌های زیستی که حجم آن در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۵ میلیون تن رسید، در کنار کاهش عمومی سرعت حرکت کشتی‌ها، از عوامل اصلی این کاهش انتشار محسوب می‌شوند.
با این حال، روند سرعت شناورها در همه بخش‌های صنعت یکسان نبوده است. در حالی که پس از اجرای شاخص بهره‌وری انرژی کشتی‌های موجود (EEXI) و شاخص شدت کربن (CII)، سرعت کلی ناوگان کاهش یافته، کشتی‌های کانتینری و نفتکش‌ها در سال ۲۰۲۵ افزایش متوسط سرعت را ثبت کرده‌اند.
دروری این موضوع را نشانه‌ای از تقاضای قدرتمند حمل‌ونقل و افزایش بهره‌برداری از ظرفیت شناورها می‌داند. همچنین تغییر مسیرهای تجاری و افزایش مسافت پیموده‌شده در پی اجتناب برخی شناورها از عبور از دماغه امید نیک (COGH) می‌تواند در این روند تأثیرگذار بوده باشد.
بهبود شاخص شدت کربن ناوگان
داده‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد انتشار دی‌اکسید کربن به ازای هر شناور کاهش قابل‌توجهی داشته و شاخص انتشار کربن به ازای هر مایل دریایی نیز در میان شناورهای مشمول گزارش‌دهی به IMO همچنان روند نزولی خود را حفظ کرده است.
همچنین شاخص شدت کربن سالانه ناوگان (AER) که معیاری مبتنی بر ظرفیت حمل شناور برای سنجش شدت انتشار کربن است، در سال ۲۰۲۵ بهبود بیشتری پیدا کرد و با کاهش ۱.۶ درصدی نسبت به سال قبل، به سطحی معادل ۳۳.۱ درصد پایین‌تر از سال ۲۰۰۸ رسید.
این شاخص با کاهش انتشار کلی کربن در سال گذشته، باوجود افزایش ظرفیت ناوگان و مسافت پیموده‌شده، همخوانی دارد.
بر اساس ارزیابی دروری، اگر صنعت کشتیرانی بتواند کاهش شدت کربن را با همین سرعت ادامه دهد، دستیابی به هدف سازمان بین‌المللی دریانوردی برای کاهش ۴۰ درصدی شدت کربن تا سال ۲۰۳۰ امکان‌پذیر خواهد بود.
اجرای مقررات CII و افزایش انطباق شناورها
سال ۲۰۲۵ سومین سال اجرای شاخص شدت کربن (CII) بود؛ مقرراتی که مالکان کشتی‌ها را ملزم می‌کند با اتخاذ تدابیر مختلف، عملکرد انرژی شناورهای خود را بهبود بخشند و رتبه زیست‌محیطی آنها را در محدوده قابل‌قبول حفظ کنند.
داده‌های دروری نشان می‌دهد سهم شناورهای منطبق با الزامات این شاخص در میان کشتی‌های مشمول گزارش‌دهی، ۴ درصد افزایش یافته است. هم‌زمان، سهم شناورهایی که رتبه CII خود را گزارش نکرده‌اند، از ۸.۹ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۳.۶ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش پیدا کرده است.
این روند در کنار بهبود شاخص AER نشان می‌دهد شرکت‌های کشتیرانی شناخت بیشتری از نحوه محاسبه شاخص شدت کربن و اقدامات موردنیاز برای انطباق با مقررات پیدا کرده‌اند.
در محاسبات دروری، شناورهایی که رتبه CII خود را گزارش نکرده‌اند، به‌عنوان کشتی‌های غیرمنطبق با مقررات در نظر گرفته شده‌اند.
با این حال، عملکرد بخش‌های مختلف ناوگان یکسان نبوده است. مقایسه رتبه‌بندی سال ۲۰۲۵ با سال قبل نشان می‌دهد کشتی‌های حمل ال‌ان‌جی در حفظ انطباق با مقررات CII با دشواری بیشتری مواجه شده‌اند و سهم شناورهای منطبق در این بخش ۱.۶ درصد کاهش یافته است.
تجارت ال‌ان‌جی به‌شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی و تغییر مسیرهای تجاری قرار دارد. این تحولات می‌تواند الگوی بهره‌برداری از شناورها را تغییر دهد و بر عملکرد زیست‌محیطی آنها تأثیر بگذارد.
در سال ۲۰۲۵، تغییر نیازهای تجاری موجب افزایش تقاضا برای استفاده از برخی کشتی‌های حمل ال‌ان‌جی با بهره‌وری پایین‌تر شد؛ موضوعی که فشار بیشتری بر عملکرد این بخش در چارچوب مقررات شدت کربن وارد کرد.
چشم‌انداز کربن‌زدایی صنعت کشتیرانی
در مجموع، بررسی داده‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد صنعت کشتیرانی در مسیر بهبود بهره‌وری انرژی و کاهش شدت انتشار کربن حرکت می‌کند، اما سرعت این تغییرات همچنان تدریجی است.
کاهش ۱.۳ درصدی انتشار کلی دی‌اکسید کربن، افزایش سهم سوخت‌های جایگزین به ۹.۵ درصد از تقاضای انرژی و رشد مصرف سوخت‌های زیستی به حدود ۲.۵ میلیون تن، از جمله نشانه‌های مثبت عملکرد این صنعت در سال گذشته محسوب می‌شوند.
همچنین سومین سال اجرای مقررات CII با افزایش سهم شناورهای منطبق و کاهش تعداد کشتی‌های فاقد رتبه‌بندی گزارش‌شده همراه بوده است.
با این حال، ادامه روند فعلی برای تحقق اهداف بلندمدت کربن‌زدایی به عوامل دیگری نیز وابسته خواهد بود. نشست فوق‌العاده کمیته حفاظت از محیط زیست دریایی سازمان بین‌المللی دریانوردی در چهارم دسامبر ۲۰۲۶ و تصمیم‌گیری درباره چارچوب خالص صفر و اقدامات میان‌مدت این سازمان، می‌تواند مسیر آینده گذار انرژی در صنعت کشتیرانی را تعیین کند.
دروری معتقد است تصویب سازوکاری برای کاهش شکاف قیمتی میان سوخت‌های متعارف و جایگزین، در قالب اقدامات میان‌مدت سازمان بین‌المللی دریانوردی، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر سرعت حرکت صنعت کشتیرانی از اقدامات تدریجی بهبود بهره‌وری به سمت کاهش عمیق‌تر انتشار گازهای گلخانه‌ای داشته باشد.