مریم حسبن زاده هنزایی ، توانانیوز_ با تشدید درگیریها در غرب آسیا و متعاقب آن، اختلال گسترده در تردد کشتیها از تنگه هرمز، بیش از ۱۳ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی (حدود ۱۳ درصد از عرضه جهانی) از بازار خارج شده است. قیمت نفت برنت که پیش از آغاز درگیریها حدود ۷۰ دلار بود، در میانه بحران از مرز ۱۰۰ دلار گذشت و قیمت کود شیمیایی در بازار آمریکا طی یک هفته بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت.
در همین حال، صندوق بینالمللی پول (IMF) پیشبینی رشد اقتصادی جهان را از ۲.۷ درصد به ۱.۸ درصد کاهش داده و سناریوی «رکود تورمی» را محتمل ارزیابی کرده است.
تحلیلها نشان میدهد که تداوم محاصره، قاره آسیا را بیش از سایر نقاط جهان تحت تأثیر قرار خواهد داد، به طوری که برخی تحلیلگران از «هراس انرژی» در شرق آسیا خبر میدهند.
«هراس انرژی» در شرق آسیا
آمارهای تجاری نشان میدهد در سال ۲۰۲۵، قاره آسیا ۸۷ درصد از نفت خام و ۸۶ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) عبوری از تنگه هرمز را وارد کرده است. سهم این تنگه از تأمین نفت دریایی کشورهای آسیایی به شرح زیر است:
کره جنوبی و ژاپن: بیش از ۸۰ درصد از نفت مورد نیاز آنها از خلیجفارس تأمین میشود.
هند: حدود ۵۰ درصد از نفت وارداتی خود را از این مسیر دریافت میکند.
چین: نزدیک به نیمی از نفت وارداتی خود را وابسته به این آبراه استراتژیک دارد.
ذخایر استراتژیک کشورهای منطقه نیز وضعیت مناسبی ندارد. در حالی که چین ذخیرهای معادل بیش از یک سال واردات خود در اختیار دارد، کشورهای هند، کره جنوبی و سنگاپور کمتر از ۵۰ روز ذخیره سوخت دارند و برخی پالایشگاههای این کشورها تا ۱۰ درصد کاهش تولید را آغاز کردهاند.همزمان، صادرات LNG قطر نیز پس از حملات به تأسیسات این کشور متوقف شده است.
بیشترین آسیب متوجه کدام کشورهاست؟
چین: بزرگترین بازنده بحران
تحلیلگران TD Securities گزارش دادهاند که چین حدود ۹۹ درصد از صادرات نفت ایران را وارد میکند که این میزان معادل ۱۳ درصد از کل نفت دریایی وارداتی این کشور در سال ۲۰۲۵ است. ایران همچنین یک تأمینکننده کلیدی گاز مایع (LPG) برای صنعت پلاستیک چین محسوب میشود و این موضوع، اقتصاد چین را از جنبههای متعددی آسیبپذیر کرده است.
تحلیلگران بلومبرگ اکونومیکس هشدار دادهاند که تداوم محاصره میتواند قیمت نفت را تا ۱۰۸ دلار در هر بشکه افزایش دهد و این افزایش فشار تورمی سنگینی را به چین، اروپا و هند وارد خواهد کرد. در مقابل، روسیه، کانادا و نروژ از جمله کشورهای بهرهمند از این بحران هستند.
ایالات متحده آمریکا: تورم در برابر فرصت
با وجود ادعای مقامات آمریکایی مبنی بر عدم وابستگی به این تنگه، واقعیتهای اقتصادی پیچیدهتر است. این کشور همچنان واردکننده خالص نفت خام است و پالایشگاههای آن برای پالایش نفتهای «ترش و سنگین» که از خلیجفارس میآیند، بهینه شدهاند. در سال ۲۰۲۵، کشورهای حاشیه خلیجفارس روزانه حدود ۴۹۰,۰۰۰ بشکه نفت از طریق تنگه هرمز به آمریکا صادر کردند که حدود ۸ درصد از کل واردات نفت خام و ۲ تا ۳ درصد از خوراک پالایشگاهها را تشکیل میداد. این مقدار هرچند ظاهراً کم است، اما برای ترکیب با نفت شیل سبک تولیدی خود آمریکا و دستیابی به محصولات پالایشگاهی با ارزشی مانند گازوئیل، ضروری به شمار میرود. بنابراین، حتی اگر مسیرهای جایگزین در دسترس باشند، هزینه تأمین این نفت به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
با وجود برخی مزیتهای موقت و صادرات پرفروش نفت آمریکا (که با رسیدن به ۱۲.۷ میلیون بشکه در روز در فروردین ۱۴۰۵ رکورد زد)، اثرات تورمی دیر یا گریبانگیر ایالات متحده خواهد شد. پس از جنگ ۱۹۷۳، قیمت بنزین در آمریکا به بالای ۴ دلار در هر گالن رسید و کارشناسان معتقدند تأثیر واقعی کمبود فیزیکی نفت با یک تاخیر زمانی به این کشور میرسد و قیمت انرژی در آنجا نیز با شتاب صعودی به مسیر خود ادامه خواهد داد.
هند و ترکیه: در خط مقدم فشارها
هند و ترکیه در کنار چین، از جمله کشورهایی هستند که تداوم درگیریها میتواند آنها را با خطر خروج سرمایه و کاهش شدید ارزش پول ملی مواجه کند. کارشناسان سیتیگروپ پاکستان، سریلانکا و آرژانتین را نیز در این فهرست قرار دادهاند.
مسیرهای جایگزین و محدودیتهای آنها
آمارهای میدانی حاکی از آن است که تنها دو خط لوله میتوانند بخش ناچیزی از خلا نفتی ایجادشده را جبران کنند:
- خط لوله شرق به غرب عربستان (پترولاین): ظرفیت اسمی ۵ میلیون بشکه در روز. به گفته منابع آگاه، عربستان سعودی تلاش دارد این رقم را به ۷ میلیون بشکه در روز برساند که ۵ میلیون بشکه از آن برای صادرات قابل استفاده است.
- خط لوله حبشان به فجیره در امارات: هماکنون با حداکثر ظرفیت ۱.۸ میلیون بشکه در روز در حال فعالیت است.
در مجموع، حتی در صورت فعال شدن کامل مسیرهای جایگزین (حدود ۶.۸ میلیون بشکه در روز) قادر به جبران خلأ ۲۰ میلیون بشکهای ناشی از بسته شدن تنگه هرمز نیستند. همچنین کشورهای کویت، قطر و بحرین هیچ راه جایگزینی برای صادرات نفت خود ندارند و به طور کامل به این آبراه وابسته هستند.
جمعبندی
بر اساس آخرین تحلیلهای مؤسسات مالی بینالمللی:
ادامه محاصره تنگه هرمز میتواند تولید ناخالص داخلی جهان را تا ۱.۷ درصد در یک فصل کاهش دهد.
سنگینترین پیامدها متوجه کشورهای در حال توسعه آسیایی به ویژه چین، هند، ژاپن و کره جنوبی خواهد بود.
کشورهای غربی به دلیل تنوع بیشتر منابع انرژی و وجود خطوط لانه جایگزین، آسیبپذیری کمتری دارند، اما فشار تورمی ناشی از افزایش قیمت انرژی دامنگیر آنها نیز خواهد شد.
نویستده: مریم حسبن زاده هنزایی
وکیل پایه یک دادگستری
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟